මෙම ක්රියාවලිය මෙහෙයුම් පද්ධතියක් (Operating System) තුළ සිදුවන ප්රධාන අවස්ථා 7ක් ලෙස හැඳින්විය හැකියි. මෙය සරලව තේරුම් ගැනීමට පහත විස්තරය බලන්න.
ක්රියාවලියක අවස්ථා 7 (7-State Process Model)
නව අවස්ථාව (New): වැඩසටහනක් ක්රියාත්මක කිරීමට ප්රධාන මතකයට (RAM) ඇතුළත් කිරීමට පෙර සූදානම් කරන අවස්ථාවයි.
සූදානම් අවස්ථාව (Ready): වැඩසටහන RAM එකට ඇතුළත් කර ඇති අතර, එය CPU එක ලබාගෙන වැඩ ආරම්භ කිරීමට පෝලිමේ රැඳී සිටින අවස්ථාවයි.
ක්රියාත්මක වන අවස්ථාව (Running): CPU එක මගින් එම වැඩසටහනේ උපදෙස් මේ මොහොතේ සකසමින් පවතින (Execute කරන) අවස්ථාවයි.
අවහිර වූ අවස්ථාව (Blocked / Waiting): යම් දත්තයක් ඇතුළත් කරන තෙක් (Input) හෝ ගොනුවක් කියවන තෙක් (I/O operation) වැඩසටහන තාවකාලිකව නතර වී සිටින අවස්ථාවයි.
අත්හිටුවූ-අවහිර අවස්ථාව (Blocked Suspended): RAM එක පිරී ගිය විට, ‘Blocked’ වී සිටින වැඩසටහනක් RAM එකෙන් ඉවත් කර දෘඩ තැටියට (Hard Disk) මාරු කර තබන අවස්ථාවයි.
අත්හිටුවූ-සූදානම් අවස්ථාව (Ready Suspended): දෘඩ තැටියේ ඇති ‘Blocked Suspended’ වැඩසටහනක් තමන්ට අවශ්ය දත්ත ලැබුණු පසු නැවත RAM එකට ඒම සඳහා දෘඩ තැටියේම පෝලිමේ රැඳී සිටින අවස්ථාවයි.
අවසන් වූ අවස්ථාව (Terminated): වැඩසටහනේ සියලු වැඩ අවසන් වී එය මතකයෙන් ඉවත් කර දමන අවස්ථාවයි.
explane above using sample
සරල උදාහරණයක්: බැංකුවකට ගොස් මුදල් ලබාගැනීම
මෙය සරලව තේරුම් ගැනීමට අප බැංකුවකට යන අවස්ථාවක් සලකා බලමු:
New: ඔබ බැංකුවට ඇතුළු වී පෝලිමට යාමට පෙර අදාළ පෝරමය පුරවන අවස්ථාව.
Ready: ඔබ පෝරමය පුරවා අවසන් වී, බැංකු නිලධාරියා (CPU) වෙත යාමට පෝලිමේ (Ready Queue) රැඳී සිටින අවස්ථාව.
Running: දැන් ඔබේ වාරය පැමිණ ඇත. ඔබ බැංකු නිලධාරියා ඉදිරිපිට සිටගෙන මුදල් ලබාගැනීමට අදාළ කටයුතු සිදු කරන අවස්ථාව.
Blocked: ඔබ ගෙන ආ ලිපි ලේඛනයක අඩුවක් ඇති බව නිලධාරියා පවසයි. දැන් ඔබ පෝලිමෙන් ඉවත් වී එම ලිපිය සකස් කරන තෙක් පැත්තකට වී සිටින අවස්ථාව.
Blocked Suspended: බැංකුව තුළ සෙනඟ වැඩි නිසා, අඩුව තිබූ ලිපිය ලැබෙන තෙක් ඔබව බැංකුවෙන් පිටත (Hard Disk) රැඳී සිටීමට පවසන අවස්ථාව.
Ready Suspended: දැන් ඔබට අඩුව තිබූ ලිපිය ලැබී ඇත. නමුත් බැංකුව තුළ තවමත් ඉඩ නැති නිසා ඔබ බැංකුවෙන් පිටත (Hard Disk) පෝලිමේ සිටින අවස්ථාව.
Terminated: ඔබ සාර්ථකව මුදල් ලබාගෙන බැංකුවෙන් පිටව යන අවස්ථාව.
මෙම උදාහරණය මගින් CPU එකක් තුළ වැඩසටහන් කළමනාකරණය වන ආකාරය ඉතා පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකියි.
රියාවලි අවස්ථා සහ සම්බන්ධිත උපාංග/කොටස්
| ක්රියාවලි අවස්ථාව (Process State) | අදාළ වන ප්රධාන උපාංගය / කොටස | සරල පැහැදිලි කිරීම |
| New (නව) | Secondary Storage (Hard Disk / SSD) | වැඩසටහනක් දෘඩ තැටියේ සිට ප්රධාන මතකයට (RAM) ගෙන ඒමට සූදානම් කරන මූලික අවස්ථාවයි. |
| Ready (සූදානම්) | Main Memory (RAM) | වැඩසටහන දැන් RAM එක තුළ ඇති ‘Ready Queue’ පෝලිමේ CPU එක ලැබෙන තෙක් රැඳී සිටියි. |
| Running (ක්රියාත්මක) | CPU (Processor) | මෙහිදී CPU එක මගින් සැබෑ ලෙසම උපදෙස් ක්රියාත්මක කිරීම (Execution) සිදු කරයි. |
| Blocked (අවහිර වූ) | I/O Devices (Keyboard, Mouse, Printer) | වැඩසටහනට පරිශීලකයාගෙන් දත්ත ලැබෙන තෙක් හෝ මුද්රණ යන්ත්රය වැනි උපාංගයක් ක්රියා කරන තෙක් බලා සිටින අවස්ථාවයි. |
| Terminated (අවසන්) | RAM සහ CPU වෙතින් ඉවත් වීම | ක්රියාවලිය අවසන් වූ පසු එය භාවිත කළ RAM ඉඩ නිදහස් කර පද්ධතියෙන් ඉවත් වේ. |
| Blocked Suspended | Virtual Memory (Hard Disk – Swap space) | RAM එක පිරී ඇති විට, බාහිර උපාංගයකින් දත්ත ලැබෙන තෙක් බලා සිටින වැඩසටහන් තාවකාලිකව දෘඩ තැටියට මාරු කරයි. |
| Ready Suspended | Virtual Memory (Hard Disk – Swap space) | ක්රියාත්මක වීමට සූදානම් නමුත් RAM එකේ ඉඩ නොමැති නිසා දෘඩ තැටියේ පෝලිමේ රැඳී සිටින අවස්ථාවයි. |
මෙම අවස්ථා අතර සිදුවන ප්රධාන හුවමාරු (Summary)
- RAM සහ CPU අතර: Ready, Running, Blocked යන අවස්ථා සිදුවේ. මෙය ඉතා වේගවත් ක්රියාවලියකි.
- RAM සහ Hard Disk (Virtual Memory) අතර: Suspended අවස්ථා සිදුවේ. මෙය RAM එකේ ඉඩ කළමනාකරණය කිරීමට (Memory Management) මෙහෙයුම් පද්ධතිය සිදුකරන කාර්යයකි.
- පර්යන්ත උපාංග (I/O Devices): Blocked අවස්ථාව සඳහා සෘජුවම දායක වේ.