මෙහෙයුම් පද්ධති: මූලික සංකල්ප

I. මෙහෙයුම් පද්ධතියක කාර්යයන් (Functions of OS)

• ක්‍රියායන කළමනාකරණය (Process Management): CPU කාලය කාර්යක්ෂමව වෙන් කිරීම සහ ක්‍රියායන අතර මාරුවීම (Context Switching) පාලනය කිරීම。
• මතක කළමනාකරණය (Memory Management): ප්‍රධාන මතකය (RAM) ක්‍රියායන අතර වෙන් කිරීම සහ අතථ්‍ය මතකය (Virtual Memory) ක්‍රියාත්මක කිරීම。
• ගොනු කළමනාකරණය (File Management): දෘඪ තැටියේ ගොනු තැබීම (Allocation) සහ ගොනු ව්‍යුහය (FAT, NTFS) පවත්වාගෙන යාම。
• ආදාන/ප්‍රතිදාන (I/O) කළමනාකරණය: දෘඪාංග උපාංග සමඟ සන්නිවේදනය (Device Drivers) පාලනය කිරීම。
• ආරක්ෂාව සහ පාලනය (Security & Protection): පරිශීලක සත්‍යාපනය (Authentication) සහ අවසර ලබාදීම (Privileges) මගින් දත්ත ආරක්ෂා කිරීම。

II. ක්‍රියායන කළමනාකරණය (Process Management)

• ක්‍රියායනය (Process): ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතින වැඩසටහනකි (A program in execution)。
• ක්‍රියායන පාලන ඛණ්ඩය (PCB - Process Control Block): ක්‍රියායනයක තත්ත්වය (State), Program Counter, Registers සහ අනෙකුත් කළමනාකරණ තොරතුරු ගබඩා කරන දත්ත ව්‍යුහයකි。
• Context Switching: CPU භාවිතය එක් ක්‍රියායනයකින් තවත් ක්‍රියායනයකට මාරු කිරීම。 මෙහිදී CPU Registers හි තොරතුරු PCB එකෙහි Save/Load කෙරේ。

ක්‍රියායන තත්ත්ව සංක්‍රාන්ති (Process State Transitions - Seven State Model)

III. මතක කළමනාකරණය (Memory Management)

• අතථ්‍ය මතකය (Virtual Memory): භෞතික මතකයට වඩා විශාල වැඩසටහන් ධාවනය කිරීමට ඉඩ දෙන තාක්ෂණයකි。 (දෘඪ තැටියේ කොටසක් RAM ලෙස භාවිත කිරීම)。
• Paging: වැඩසටහන Page ලෙස ස්ථාවර ප්‍රමාණයේ කුඩා කොටස් වලට බෙදා භෞතික මතකයේ Frame වලට Mapping කිරීම。
• Segmentation: වැඩසටහන Logical sections (Variable Size) වලට බෙදා මතකයේ තැබීම。
• MMU (Memory Management Unit): CPU මඟින් ජනනය කරන ලද Virtual Address, Physical Address බවට පරිවර්තනය කරන දෘඪාංග ඒකකය。

IV. ගොනු කළමනාකරණය (File Management)

• FAT (File Allocation Table) / NTFS (New Technology File System): දෘඪ තැටියේ කුමන Blocks වල කුමන ගොනු තිබේදැයි සටහන් කරන ව්‍යුහයන්。
• Contiguous Allocation: ගොනුවක සියලුම Blocks යාබදව තබයි。 (වේගවත් ප්‍රවේශය, නමුත් Fragmentation අවදානම වැඩියි)。
• Indexed Allocation: එක් Index Block එකක් මගින් ගොනුවේ සියලුම Blocks වෙත යොමු කිරීම。 (Fragmentation අවදානම අඩුයි)。
• Linked Allocation: එක් Block එකක්, ඊළඟ Block එකේ Address එක දරයි。