දත්ත සමුදා පද්ධතිවල මූලික සංකල්ප

I. දත්ත, තොරතුරු සහ දත්ත සමුදාය

• **දත්ත (Data):** අර්ථයක් නොමැති අමු කරුණු, සංඛ්‍යා හෝ සංකේත සමූහයකි. (උදා: 65, 74, කොළඹ).
• **තොරතුරු (Information):** තීරණ ගැනීම සඳහා භාවිතා කළ හැකි වන පරිදි, සකස් කරන ලද, අර්ථවත් දත්ත සමූහයකි.
• **දත්ත සමුදාය (Database):** අන්තර් සම්බන්ධිත දත්තවල සංවිධානාත්මක එකතුවක් වන අතර, එය පහසුවෙන් කළමනාකරණය, යාවත්කාලීන සහ නැවත ලබා ගැනීම සඳහා සහාය වේ.

II. සම්බන්ධතා දත්ත සමුදා ආකෘතිය (Relational Model)

වර්තමානයේ බහුලව භාවිත වන ආකෘතිය වන අතර, දත්ත වගු (Tables / Relations) ලෙස ගබඩා කරයි.

• **වගුව (Relation/Table):** දත්ත තැන්පත් කරන මූලිකම ව්‍යුහයයි.
• **තීරුව (Attribute/Column):** වගුවක දත්තවල ගුණාංග නියෝජනය කරයි.
• **පේළිය (Tuple/Row/Record):** එක් වස්තුවක් හෝ සිදුවීමක් පිළිබඳ සියලු දත්ත අඩංගු වන තනි ඇතුළත් කිරීමකි.
• **ස්ථිතික බව (Degree):** වගුවක ඇති තීරු ගණන.
• **ගණනීයතාව (Cardinality):** වගුවක ඇති පේළි ගණන.

III. දත්ත සමුදා යතුරු (Database Keys)

IV. දත්ත ප්‍රමතකරණය (Normalization)

දත්තවල අනවශ්‍ය අතිරික්තතාව (Redundancy) සහ දත්ත විෂමතා (Anomalies - Insert, Update, Delete) අවම කිරීමේ ක්‍රියාවලියකි。

• **0NF (ශූන්‍ය ප්‍රමත ආකාරය):** දත්ත වගු ආකාරයෙන් නැත, නැතහොත් ගුණාංග පරමාණුක නොවේ (බහු අගය, සංයුක්ත ගුණාංග ඇත).
• **1NF (පළමු ප්‍රමත ආකාරය):** දත්ත පරමාණුක බව (Atomic) සහතික කරයි. බහු අගය/සංයුක්ත ගුණාංග ඉවත් කරයි.
• **2NF (දෙවන ප්‍රමත ආකාරය):** 1NF හි තිබිය යුතු අතර, **ආංශික පරායත්තතාව (Partial Dependency)** ඉවත් කරයි. (PK හි කොටසක් මත යතුරු නොවන ගුණාංගයක් යැපීම).
• **3NF (තෙවන ප්‍රමත ආකාරය):** 2NF හි තිබිය යුතු අතර, **සංක්‍රාන්ති පරායත්තතාව (Transitive Dependency)** ඉවත් කරයි. (PK එක මත යැපෙන යතුරු නොවන ගුණාංගයක්, තවත් යතුරු නොවන ගුණාංගයක් මත යැපීම).