9.1 දත්ත සමුදා මූලිකාංග

I. දත්ත සමුදායක මූලික සංකල්ප

• **දත්ත සමුදාය (Database):** අදාළ, ව්‍යුහගත දත්ත එකතුවක් වන අතර, එය පහසුවෙන් කළමනාකරණය කිරීමට (ගබඩා කිරීමට, ලබා ගැනීමට, යාවත්කාලීන කිරීමට) හැකියාව සලසයි.
• **වගුව (Table):** දත්ත සමුදායක මූලික ගොඩනැගිලි ඒකකය වන අතර, දත්ත පේළි (Records) සහ තීරු (Fields) ලෙස ගබඩා කරයි.
• **ක්ෂේත්‍රය/තීරුව (Field):** වගුවක ඇති තනි දත්ත වර්ගයක් නිරූපණය කරයි (උදා: නම, ලිපිනය, Student\_ID).
• **පේළිය/රෙකෝඩය (Record):** තනි වස්තුවකට (Entity) අදාළ සියලුම ක්ෂේත්‍රවල අගයන් එකතුවකි.

II. දත්ත සමුදායක ගුණාංග

• **පුනරාවර්තනය නොමැතිකම (Absence of Redundancy):** දත්ත අනවශ්‍ය ලෙස නැවත නැවත ගබඩා කිරීම අවම කිරීම.
• **නිරවද්‍යතාව (Accuracy):** දත්ත නිවැරදි හා සත්‍ය බව සහතික කිරීම.
• **තොරතුරු අඛණ්ඩතාව (Integrity):** දත්තවල වලංගුතාව සහ අනුකූලතාව පවත්වා ගැනීම.

9.2 සම්බන්ධිත දත්ත සමුදා සංකල්ප

III. යතුරු වර්ග (Keys)

• **ප්‍රාථමික යතුර (Primary Key):** වගුවක ඇති එක් එක් රෙකෝඩය **අනන්‍යව හඳුනා ගන්නා** ක්ෂේත්‍රයක් හෝ ක්ෂේත්‍ර සමූහයකි. (උදා: Student\_ID).
• **සංයුක්ත යතුර (Composite Key):** රෙකෝඩයක් අනන්‍යව හඳුනා ගැනීමට **ක්ෂේත්‍ර දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක්** අවශ්‍ය වන විට භාවිතා වේ (උදා: Enrollment වගුවේ Student\_ID + Course\_ID).
• **ආගන්තුක යතුර (Foreign Key):** එක් වගුවක (උදා: Student) ඇති ප්‍රාථමික යතුර, තවත් වගුවක (උදා: Enrollment) **සම්බන්ධතාවක්** ඇති කිරීමට භාවිතා කරන ක්ෂේත්‍රයකි.

IV. දත්ත සමුදා සම්බන්ධතා (Relationships)

• **එකෙන්-එකට (One-to-One):** වගු දෙකෙහිම එක් රෙකෝඩයක් තවත් වගුවක එක් රෙකෝඩයකට පමණක් සම්බන්ධ වීම.
• **එකෙන්-බහුවකට (One-to-Many):** එක් වගුවක එක් රෙකෝඩයක් තවත් වගුවක රෙකෝඩ කිහිපයකට සම්බන්ධ වීම (බහුලවම භාවිතා වන සම්බන්ධතාව).
• **බහුවෙන්-බහුවකට (Many-to-Many):** අතරමැදි වගුවක් (Junction Table) හරහා රෙකෝඩ කිහිපයක් රෙකෝඩ කිහිපයකට සම්බන්ධ වීම.