Computer Block Diagram: ALU, Control Unit and Memory – Grade 10 ICT Notes 2.4

© 2026 schoolict.net (Ruwan Mangala Suraweera)

2.4 Computer Block Diagram: ALU, Control Unit and Memoryපරිගණක ඛණ්ඩ සටහන: ALU, පාලන ඒකකය සහ මතකය

G.C.E. O/L Grade 10 ICT · Lesson 2G.C.E. O/L ICT · 10 ශ්‍රේණිය · පාඩම 2

Prints all tabs in the language you are reading. Use “Save as PDF” in the print window to keep a copy.ඔබ කියවන භාෂාවෙන් සියලු tabs මුද්‍රණය වේ. පිටපතක් තියාගන්න print window එකේ “Save as PDF” තෝරන්න.
🎬Video coming soon in this language. Switch language to watch the other video.මේ භාෂාවෙන් වීඩියෝව ඉක්මනින් එනවා. අනෙක් වීඩියෝව බලන්න භාෂාව මාරු කරන්න.

In this videoමේ වීඩියෝවේ

  • CPU = Control Unit + ALU + registers.CPU = පාලන ඒකකය + ALU + registers.
  • CU: fetches, decodes, sends control signals.CU: fetch, decode කර පාලන සංඥා යවයි.
  • ALU: arithmetic and logic (compare).ALU: අංක ගණිත සහ තාර්කික (සංසන්දනය).
  • Flows: data, instructions, control signals.ගලායාම්: දත්ත, උපදෙස්, පාලන සංඥා.
  • Cycle: fetch → decode → execute.චක්‍රය: fetch → decode → execute.
CUALURegistersRAMCacheFetchExecute

Notesසටහන්

A block diagram is a simple picture that shows the main parts of a computer as boxes and how data, instructions and control signals move between them. In this note you will learn the parts of the CPU – the ALU, the Control Unit and registers – and how they work with memory, input and output.ඛණ්ඩ සටහනක් කියන්නේ පරිගණකයේ ප්‍රධාන කොටස් කොටු ලෙසත්, ඒවා අතර දත්ත, උපදෙස් සහ පාලන සංඥා ගමන් කරන හැටිත් පෙන්වන සරල රූපයක්. මේ සටහනෙන් CPU එකේ කොටස් – ALU, පාලන ඒකකය සහ registers – සහ ඒවා මතකය, ආදානය, ප්‍රතිදානය සමඟ වැඩ කරන හැටි ඉගෙන ගමු.

1. The block diagram1. ඛණ්ඩ සටහන

CPUControl Unit (CU)ALU+ − × ÷ , < > =Registersfast storeInputkeyboard, mouseOutputmonitor, printerMain Memory (RAM)data + instructionsSecondarySSD / HDDdata / instruction flowcontrol signals
Block diagram of a computer. Solid blue arrows = data and instructions; dashed orange arrows = control signals from the Control Unit.පරිගණකයක ඛණ්ඩ සටහන. නිල් ඝන ඊතල = දත්ත සහ උපදෙස්; තැඹිලි කඩ ඊතල = පාලන ඒකකයෙන් එන පාලන සංඥා.

The diagram has input on the left, output on the right and the CPU in the middle. The CPU works closely with main memory (RAM), and RAM gets programs and files from secondary storage (SSD/HDD).සටහනේ වම් පැත්තේ ආදානය, දකුණු පැත්තේ ප්‍රතිදානය, මැද CPU එක තියෙනවා. CPU එක ප්‍රධාන මතකය (RAM) සමඟ සමීපව වැඩ කරනවා, RAM එක වැඩසටහන් සහ ගොනු ද්විතීයික ගබඩාවෙන් (SSD/HDD) ලබා ගන්නවා.

2. Parts of the CPU2. CPU එකේ කොටස්

1
Control Unit (CU)පාලන ඒකකය (CU)
The ‘manager’. Reads each instruction from memory, decodes it and sends control signals to tell every other part what to do and when.‘කළමනාකරු’. මතකයෙන් එක් එක් උපදෙස කියවා, විකේතනය කර, අනෙක් හැම කොටසකටම කළ යුතු දේ සහ කවදාද යන්න කියන්න පාලන සංඥා යවනවා.
2
Arithmetic Logic Unit (ALU)අංක ගණිත තාර්කික ඒකකය (ALU)
The ‘calculator’. Does arithmetic (+ − × ÷) and logic operations (compare: greater than, less than, equal; AND, OR, NOT).‘ගණක යන්ත්‍රය’. අංක ගණිත (+ − × ÷) සහ තාර්කික මෙහෙයුම් (සංසන්දනය: වැඩි, අඩු, සමාන; AND, OR, NOT) කරනවා.
3
RegistersRegisters
Very small, very fast memory places inside the CPU. They hold the instruction and the data being worked on right now.CPU එක ඇතුළේ ඇති ඉතා කුඩා, ඉතා වේගවත් මතක ස්ථාන. දැන් වැඩ කරන උපදෙස සහ දත්ත තබා ගන්නවා.
💡 Think of a school canteen: the Control Unit is the manager giving orders, the ALU is the cashier doing the sums, registers are the cashier’s hand holding the coins right now, and RAM is the counter where today’s items are kept.පාසල් ආපනශාලාවක් ගැන හිතන්න: පාලන ඒකකය නියෝග දෙන කළමනාකරු, ALU එක එකතු කිරීම් කරන මුදල් අයකැමි, registers දැන් කාසි අල්ලාගෙන ඉන්න අයකැමිගේ අත, RAM එක අද භාණ්ඩ තියෙන කවුන්ටරය.

3. Memory in the diagram3. සටහනේ මතකය

  • Main memory (RAM) holds the programs and data the CPU is using now. It is fast but loses data when power is off.ප්‍රධාන මතකය (RAM) CPU එක දැන් භාවිතා කරන වැඩසටහන් සහ දත්ත තබා ගන්නවා. වේගවත්, නමුත් විදුලිය නැති වූ විට දත්ත නැති වෙනවා.
  • ROM keeps start-up (boot) instructions permanently.ROM ආරම්භක (boot) උපදෙස් ස්ථිරව තබා ගන්නවා.
  • Cache is very fast memory between RAM and the CPU to save time.Cache කාලය ඉතිරි කිරීමට RAM සහ CPU අතර ඇති ඉතා වේගවත් මතකය.
  • Secondary storage keeps everything permanently; files are loaded from it into RAM.ද්විතීයික ගබඩාව සියල්ල ස්ථිරව තබා ගන්නවා; ගොනු එයින් RAM එකට load වෙනවා.

4. Three kinds of flow (signals)4. ගලායාම් (සංඥා) වර්ග තුන

FlowගලායාමWhat movesගමන් කරන දේExampleඋදාහරණය
Data flowදත්ත ගලායාමNumbers, text, pictures being processedසකසන අංක, පාඨ, පින්තූරMarks 45 and 38 go from RAM to the ALUලකුණු 45 සහ 38 RAM සිට ALU එකට යනවා
Instruction flowඋපදෙස් ගලායාමProgram steps (what to do)වැඩසටහන් පියවර (කළ යුතු දේ)‘ADD the two marks’ goes from RAM to the CU‘ලකුණු දෙක ADD කරන්න’ RAM සිට CU එකට යනවා
Control signalsපාලන සංඥාCommands from the CU (read, write, start, stop)CU එකෙන් එන විධාන (read, write, start, stop)CU tells the ALU ‘add now’ and RAM ‘store result’CU එක ALU ට ‘දැන් එකතු කරන්න’, RAM ට ‘ප්‍රතිඵලය save කරන්න’ කියනවා

5. The machine cycle (fetch – decode – execute)5. යන්ත්‍ර චක්‍රය (fetch – decode – execute)

1
FetchFetch (ලබා ගැනීම)
The CU gets the next instruction from RAM.CU එක ඊළඟ උපදෙස RAM එකෙන් ලබා ගන්නවා.
2
DecodeDecode (විකේතනය)
The CU works out what the instruction means.CU එක උපදෙසේ තේරුම සොයා ගන්නවා.
3
ExecuteExecute (ක්‍රියාත්මක කිරීම)
The ALU (or another part) does the job and the result is stored.ALU එක (හෝ වෙනත් කොටසක්) වැඩේ කරනවා, ප්‍රතිඵලය save වෙනවා.

Example: adding two marks. Input – the teacher types 45 and 38. They go to RAM. The CU fetches the ‘add’ instruction, the ALU adds them (83), the answer is kept in a register, then stored in RAM and shown on the monitor (output).උදාහරණය: ලකුණු දෙකක් එකතු කිරීම. ආදානය – ගුරුවරයා 45 සහ 38 type කරනවා. ඒවා RAM එකට යනවා. CU එක ‘add’ උපදෙස fetch කරනවා, ALU එක ඒවා එකතු කරනවා (83), පිළිතුර register එකක තබා, පසුව RAM එකේ save කර monitor එකේ (ප්‍රතිදානය) පෙන්වනවා.

NEW 20262026 නව Modern CPUs have many cores (each core is like a mini CPU with its own CU and ALU) so phones and laptops can do many jobs at once. Many also have a GPU for graphics and an NPU for AI tasks like voice typing in Sinhala.නවීන CPUs වල cores ගොඩක් තියෙනවා (හැම core එකක්ම තමන්ගේම CU සහ ALU ඇති කුඩා CPU එකක් වගේ), ඒ නිසා phones සහ laptops වලට එකවර වැඩ ගොඩක් කරන්න පුළුවන්. බොහෝ ඒවායේ graphics සඳහා GPU එකක් සහ සිංහල voice typing වැනි AI කාර්ය සඳහා NPU එකක් ද තියෙනවා.

Key Wordsප්‍රධාන පද

Block diagramඛණ්ඩ සටහන
A diagram that shows the main parts of a system as boxes joined by arrows.පද්ධතියක ප්‍රධාන කොටස් ඊතලවලින් සම්බන්ධ කොටු ලෙස පෙන්වන සටහන.
Control Unitපාලන ඒකකය
Part of the CPU that fetches and decodes instructions and sends control signals.උපදෙස් fetch සහ decode කර පාලන සංඥා යවන CPU කොටස.
ALUALU
Arithmetic Logic Unit – does calculations and comparisons.අංක ගණිත තාර්කික ඒකකය – ගණනය කිරීම් සහ සංසන්දන කරයි.
RegisterRegister
A tiny, very fast memory location inside the CPU.CPU එක ඇතුළේ ඇති ඉතා කුඩා, ඉතා වේගවත් මතක ස්ථානය.
Main memoryප්‍රධාන මතකය
RAM – holds programs and data the CPU is using now.RAM – CPU එක දැන් භාවිතා කරන වැඩසටහන් සහ දත්ත තබා ගනී.
CacheCache
Very fast memory between the CPU and RAM.CPU සහ RAM අතර ඇති ඉතා වේගවත් මතකය.
Control signalපාලන සංඥාව
A command sent by the CU to other parts (read, write, start).CU එක අනෙක් කොටස්වලට යවන විධානය (read, write, start).
Data flowදත්ත ගලායාම
Movement of data between parts of the computer.පරිගණකයේ කොටස් අතර දත්ත ගමන් කිරීම.
Instructionඋපදෙස
One step of a program telling the CPU what to do.CPU ට කළ යුතු දේ කියන වැඩසටහනක එක් පියවරක්.
Fetch-decode-executeFetch-decode-execute
The repeating cycle the CPU uses to run each instruction.එක් එක් උපදෙස ධාවනයට CPU භාවිතා කරන නැවත නැවත සිදුවන චක්‍රය.
CoreCore
A processing unit inside a CPU; multi-core CPUs do many jobs at once.CPU එකක් ඇතුළේ ඇති සැකසුම් ඒකකයක්; multi-core CPUs එකවර වැඩ ගොඩක් කරයි.
Logic operationතාර්කික මෙහෙයුම
A comparison or decision such as greater than, equal, AND, OR.වැඩි, සමාන, AND, OR වැනි සංසන්දනයක් හෝ තීරණයක්.

Sample Q&Aආදර්ශ ප්‍රශ්න සහ පිළිතුරු

1Name the three main parts of the CPU.CPU එකේ ප්‍රධාන කොටස් තුන නම් කරන්න.

Answerපිළිතුර: Control Unit (CU), Arithmetic Logic Unit (ALU) and registers.පාලන ඒකකය (CU), අංක ගණිත තාර්කික ඒකකය (ALU) සහ registers.

2What is the job of the Control Unit?පාලන ඒකකයේ කාර්යය කුමක්ද?

Answerපිළිතුර: It fetches and decodes instructions and sends control signals to manage all parts.උපදෙස් fetch සහ decode කර සියලු කොටස් කළමනාකරණයට පාලන සංඥා යවනවා.

3Give two operations done by the ALU.ALU එක කරන මෙහෙයුම් දෙකක් දෙන්න.

Answerපිළිතුර: Arithmetic (e.g. addition) and logic (e.g. comparing if A > B).අංක ගණිත (උදා: එකතු කිරීම) සහ තාර්කික (උදා: A > B දැයි සංසන්දනය).

4What are registers?Registers යනු මොනවාද?

Answerපිළිතුර: Tiny, very fast memory locations inside the CPU that hold the current instruction and data.දැනට ඇති උපදෙස සහ දත්ත තබා ගන්නා CPU ඇතුළේ ඉතා කුඩා, ඉතා වේගවත් මතක ස්ථාන.

5List the steps of the machine cycle.යන්ත්‍ර චක්‍රයේ පියවර ලැයිස්තුගත කරන්න.

Answerපිළිතුර: Fetch, decode, execute (then store the result).Fetch, decode, execute (පසුව ප්‍රතිඵලය save කිරීම).

6What is the difference between data flow and control signals?දත්ත ගලායාම සහ පාලන සංඥා අතර වෙනස කුමක්ද?

Answerපිළිතුර: Data flow carries the data being processed; control signals are commands from the CU telling parts what to do.දත්ත ගලායාම සකසන දත්ත ගෙන යනවා; පාලන සංඥා කොටස්වලට කළ යුතු දේ කියන CU එකේ විධාන.

MCQබහුවරණ ප්‍රශ්න

Choose the correct answer for each question.සෑම ප්‍රශ්නයකටම නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න.

Scoreලකුණු: 0 / 14

1Which part of the CPU does calculations and comparisons?ගණනය කිරීම් සහ සංසන්දන කරන CPU කොටස කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

ALU = Arithmetic Logic Unit.ALU = අංක ගණිත තාර්කික ඒකකය.

2Which part sends control signals to all other parts?අනෙක් සියලු කොටස්වලට පාලන සංඥා යවන කොටස කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

The CU is the manager.CU එක කළමනාකරුයි.

3Tiny, very fast memory locations inside the CPU are called:CPU ඇතුළේ ඇති ඉතා කුඩා, ඉතා වේගවත් මතක ස්ථාන හඳුන්වන්නේ:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

Registers hold current data and instructions.Registers දැනට ඇති දත්ත සහ උපදෙස් තබා ගනී.

4Comparing whether 45 is greater than 38 is a(n):45, 38 ට වඩා වැඩි දැයි සංසන්දනය කිරීම:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

Comparisons are logic operations done by the ALU.සංසන්දන ALU කරන තාර්කික මෙහෙයුම්.

5What is the correct order of the machine cycle?යන්ත්‍ර චක්‍රයේ නිවැරදි පිළිවෙළ කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

First get, then understand, then do.පළමුව ගන්න, පසුව තේරුම් ගන්න, පසුව කරන්න.

6In a block diagram, the dashed arrows from the CU usually show:ඛණ්ඩ සටහනක CU එකෙන් එන කඩ ඊතල සාමාන්‍යයෙන් පෙන්වන්නේ:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

Control signals are drawn differently from data flow.පාලන සංඥා දත්ත ගලායාමෙන් වෙනස් ලෙස අඳිනවා.

7Which memory holds the program the CPU is running right now?CPU එක දැන් ධාවනය කරන වැඩසටහන තබා ගන්නා මතකය කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

Programs are loaded into RAM to run.වැඩසටහන් ධාවනයට RAM එකට load වෙනවා.

8Which memory stores the start-up (boot) instructions permanently?ආරම්භක (boot) උපදෙස් ස්ථිරව ගබඩා කරන මතකය කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

ROM is non-volatile.ROM ස්ථායී (non-volatile) යි.

9Very fast memory placed between the CPU and RAM is:CPU සහ RAM අතර ඇති ඉතා වේගවත් මතකය:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

Cache speeds up access.Cache ප්‍රවේශය වේගවත් කරයි.

10During ‘decode’, the Control Unit:‘Decode’ අතරතුර පාලන ඒකකය:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

Decode = understand the instruction.Decode = උපදෙස තේරුම් ගැනීම.

11Data typed on the keyboard goes FIRST to:Keyboard එකෙන් type කරන දත්ත පළමුව යන්නේ:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

Input data is stored in memory before processing.ආදාන දත්ත සැකසීමට පෙර මතකයේ ගබඩා වෙනවා.

12A multi-core CPU means:Multi-core CPU එකක් යනු:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

Each core can process separately.එක් එක් core එක වෙන වෙනම සැකසිය හැක.

13Which of these is NOT part of the CPU?මේවායින් CPU එකේ කොටසක් නොවන්නේ කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

The hard disk is secondary storage outside the CPU.Hard disk එක CPU එකෙන් පිටත ද්විතීයික ගබඩාවකි.

14‘ADD the two numbers’ is an example of a(n):‘සංඛ්‍යා දෙක ADD කරන්න’ යනු උදාහරණයකි:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

An instruction tells the CPU what to do.උපදෙසක් CPU ට කළ යුතු දේ කියයි.

MCQ answer keyMCQ පිළිතුරු

  1. C – ALU = Arithmetic Logic Unit.ALU = අංක ගණිත තාර්කික ඒකකය.
  2. C – The CU is the manager.CU එක කළමනාකරුයි.
  3. A – Registers hold current data and instructions.Registers දැනට ඇති දත්ත සහ උපදෙස් තබා ගනී.
  4. D – Comparisons are logic operations done by the ALU.සංසන්දන ALU කරන තාර්කික මෙහෙයුම්.
  5. C – First get, then understand, then do.පළමුව ගන්න, පසුව තේරුම් ගන්න, පසුව කරන්න.
  6. B – Control signals are drawn differently from data flow.පාලන සංඥා දත්ත ගලායාමෙන් වෙනස් ලෙස අඳිනවා.
  7. D – Programs are loaded into RAM to run.වැඩසටහන් ධාවනයට RAM එකට load වෙනවා.
  8. A – ROM is non-volatile.ROM ස්ථායී (non-volatile) යි.
  9. B – Cache speeds up access.Cache ප්‍රවේශය වේගවත් කරයි.
  10. B – Decode = understand the instruction.Decode = උපදෙස තේරුම් ගැනීම.
  11. A – Input data is stored in memory before processing.ආදාන දත්ත සැකසීමට පෙර මතකයේ ගබඩා වෙනවා.
  12. B – Each core can process separately.එක් එක් core එක වෙන වෙනම සැකසිය හැක.
  13. D – The hard disk is secondary storage outside the CPU.Hard disk එක CPU එකෙන් පිටත ද්විතීයික ගබඩාවකි.
  14. A – An instruction tells the CPU what to do.උපදෙසක් CPU ට කළ යුතු දේ කියයි.

Structured Questionsව්‍යුහගත ප්‍රශ්න

1(i) Draw a labelled block diagram of a computer. (4 marks)
(ii) Show data flow and control signals using two kinds of arrows. (2 marks)(i) පරිගණකයක නම් කළ ඛණ්ඩ සටහනක් අඳින්න. (ලකුණු 4)
(ii) ඊතල වර්ග දෙකක් භාවිතයෙන් දත්ත ගලායාම සහ පාලන සංඥා පෙන්වන්න. (ලකුණු 2) (6 marksලකුණු 6)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(i) Boxes: Input → CPU (Control Unit, ALU, registers) ↔ Main memory → Output; secondary storage ↔ memory.
(ii) Solid arrows for data/instructions; dashed arrows from CU to all parts for control signals; include a key.(i) කොටු: ආදානය → CPU (පාලන ඒකකය, ALU, registers) ↔ ප්‍රධාන මතකය → ප්‍රතිදානය; ද්විතීයික ගබඩාව ↔ මතකය.
(ii) දත්ත/උපදෙස් සඳහා ඝන ඊතල; පාලන සංඥා සඳහා CU සිට සියලු කොටස්වලට කඩ ඊතල; key එකක් දක්වන්න.

2State the function of: (i) Control Unit (ii) ALU (iii) registers.කාර්යය සඳහන් කරන්න: (i) පාලන ඒකකය (ii) ALU (iii) registers. (6 marksලකුණු 6)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(i) Fetches and decodes instructions; sends control signals to coordinate all parts. (ii) Does arithmetic (+ − × ÷) and logic (compare, AND/OR/NOT). (iii) Hold the current instruction, data and results temporarily inside the CPU.(i) උපදෙස් fetch සහ decode කරයි; සියලු කොටස් සම්බන්ධීකරණයට පාලන සංඥා යවයි. (ii) අංක ගණිත (+ − × ÷) සහ තාර්කික (සංසන්දනය, AND/OR/NOT) කරයි. (iii) දැනට ඇති උපදෙස, දත්ත සහ ප්‍රතිඵල CPU ඇතුළේ තාවකාලිකව තබා ගනී.

3Explain the fetch-decode-execute cycle with an example.Fetch-decode-execute චක්‍රය උදාහරණයක් සමඟ පැහැදිලි කරන්න. (4 marksලකුණු 4)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
Fetch – CU gets the instruction (e.g. ADD 45, 38) from RAM; Decode – CU understands it is an addition; Execute – ALU adds and gives 83; result stored in a register/RAM. The cycle repeats for the next instruction.Fetch – CU එක RAM එකෙන් උපදෙස (උදා: ADD 45, 38) ගනී; Decode – එය එකතු කිරීමක් බව CU එක තේරුම් ගනී; Execute – ALU එක එකතු කර 83 දෙයි; ප්‍රතිඵලය register/RAM එකේ save වේ. ඊළඟ උපදෙසට චක්‍රය නැවත සිදුවේ.

4Distinguish between data flow, instruction flow and control signals. (3 marks)දත්ත ගලායාම, උපදෙස් ගලායාම සහ පාලන සංඥා අතර වෙනස දක්වන්න. (ලකුණු 3) (3 marksලකුණු 3)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
Data flow – values being processed (e.g. marks). Instruction flow – program steps going from memory to the CU. Control signals – commands from the CU (read, write, add) to other parts.දත්ත ගලායාම – සකසන අගයන් (උදා: ලකුණු). උපදෙස් ගලායාම – මතකයේ සිට CU එකට යන වැඩසටහන් පියවර. පාලන සංඥා – CU එකෙන් අනෙක් කොටස්වලට යන විධාන (read, write, add).

5Give two differences between RAM and registers.RAM සහ registers අතර වෙනස්කම් දෙකක් දෙන්න. (4 marksලකුණු 4)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
Location: registers are inside the CPU, RAM is outside on the motherboard. Size: registers are tiny (bytes), RAM is large (GB). Speed: registers are faster.ස්ථානය: registers CPU ඇතුළේ, RAM motherboard එකේ CPU එකෙන් පිටත. ප්‍රමාණය: registers ඉතා කුඩා (bytes), RAM විශාල (GB). වේගය: registers වඩා වේගවත්.

6Why do modern phones have multi-core CPUs and an NPU? (3 marks)නවීන phones වල multi-core CPUs සහ NPU එකක් ඇත්තේ ඇයි? (ලකුණු 3) (3 marksලකුණු 3)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
Multi-core: several cores run many apps/tasks at the same time, so the phone is faster. NPU: special unit for AI tasks (face unlock, voice typing, photo enhancement) – faster and uses less battery.Multi-core: cores කිහිපයක් එකවර apps/කාර්ය ගොඩක් ධාවනය කරන නිසා phone එක වේගවත්. NPU: AI කාර්ය (face unlock, voice typing, photo වැඩිදියුණු කිරීම) සඳහා විශේෂ ඒකකය – වේගවත් සහ battery අඩුවෙන් වැය කරයි.

🎮 Game🎮 ක්‍රීඩා

Pick a game. Each one uses words from this lesson.ක්‍රීඩාවක් තෝරන්න. හැම එකක්ම මේ පාඩමේ වචන පාවිච්චි කරනවා.

Summary & Downloadsසාරාංශය සහ බාගත කිරීම්

Key pointsප්‍රධාන කරුණු

  • A block diagram shows input, CPU, memory, storage and output with arrows.ඛණ්ඩ සටහනක් ආදානය, CPU, මතකය, ගබඩාව සහ ප්‍රතිදානය ඊතල සමඟ පෙන්වයි.
  • CPU = Control Unit + ALU + registers.CPU = පාලන ඒකකය + ALU + registers.
  • Control Unit fetches/decodes instructions and sends control signals.පාලන ඒකකය උපදෙස් fetch/decode කර පාලන සංඥා යවයි.
  • ALU does arithmetic and logic (comparisons).ALU අංක ගණිත සහ තාර්කික (සංසන්දන) කරයි.
  • Registers and cache are tiny, very fast memories; RAM holds running programs; ROM holds boot instructions.Registers සහ cache ඉතා කුඩා, වේගවත් මතක; RAM ධාවනය වන වැඩසටහන් තබයි; ROM boot උපදෙස් තබයි.
  • Three flows: data, instructions and control signals.ගලායාම් තුන: දත්ත, උපදෙස් සහ පාලන සංඥා.
  • Machine cycle: fetch → decode → execute → store.යන්ත්‍ර චක්‍රය: fetch → decode → execute → store.
  • Modern CPUs: many cores, GPU for graphics, NPU for AI.නවීන CPUs: cores ගොඩක්, graphics සඳහා GPU, AI සඳහා NPU.

Downloadsබාගත කිරීම්

📄 Open English note (PDF)English සටහන විවෘත කරන්න (PDF)📄 Open Sinhala note (PDF)සිංහල සටහන විවෘත කරන්න (PDF)

Full Lesson 2 PDFසම්පූර්ණ පාඩම 2 PDF: English · සිංහල

Next noteඊළඟ සටහන 2.5 →

© 2026 schoolict.net (Ruwan Mangala Suraweera). All rights reserved.සියලු හිමිකම් ඇවිරිණි.
Text Book Lesson Note Download Questions ALL MCq Syllabus Sinhala LMS Simulator Tool