Logic Gates, Boolean Operators and Truth Tables – Grade 10 ICT Notes 4.1

© 2026 schoolict.net (Ruwan Mangala Suraweera)

4.1 Logic Gates, Boolean Operators and Truth Tablesතාර්කික ද්වාර, බූලීය කාරක සහ සත්‍යතා වගු

G.C.E. O/L Grade 10 ICT · Lesson 4G.C.E. O/L ICT · 10 ශ්‍රේණිය · පාඩම 4

Prints all tabs in the language you are reading. Use “Save as PDF” in the print window to keep a copy.ඔබ කියවන භාෂාවෙන් සියලු tabs මුද්‍රණය වේ. පිටපතක් තියාගන්න print window එකේ “Save as PDF” තෝරන්න.
🎬Video coming soon in this language. Switch language to watch the other video.මේ භාෂාවෙන් වීඩියෝව ඉක්මනින් එනවා. අනෙක් වීඩියෝව බලන්න භාෂාව මාරු කරන්න.

In this videoමේ වීඩියෝවේ

  • Boolean logic uses only 1 (true) and 0 (false).බූලීය තර්කනය 1 (සත්‍ය) සහ 0 (අසත්‍ය) පමණක් භාවිතා කරයි.
  • AND = A.B: 1 only if all inputs are 1.AND = A.B: සියලු ආදාන 1 නම් පමණක් 1.
  • OR = A+B: 1 if any input is 1.OR = A+B: ඕනෑම ආදානයක් 1 නම් 1.
  • NOT = A’: reverses the input.NOT = A’: ආදානය ප්‍රතිලෝම කරයි.
  • NAND = (A.B)’, NOR = (A+B)’; truth table rows = 2ⁿ.NAND = (A.B)’, NOR = (A+B)’; පේළි = 2ⁿ.
1 / 0A.BA+BA’BubbleNAND2ⁿ rows

Notesසටහන්

Inside every computer, calculator and phone there are millions of tiny switches called logic gates. A gate takes one or more inputs that are 1 (true / ON) or 0 (false / OFF) and gives one output. In this note you will learn the Boolean operators AND, OR and NOT, the gates AND, OR, NOT, NAND and NOR, their standard (ANSI) symbols, how to write them in Boolean notation (A.B, A+B, A’), and how to build truth tables with up to three inputs.සෑම පරිගණකයක, ගණක යන්ත්‍රයක සහ දුරකථනයක ඇතුළත තාර්කික ද්වාර (logic gates) නම් කුඩා ස්විච මිලියන ගණනක් තිබේ. ද්වාරයක් 1 (සත්‍ය / ON) හෝ 0 (අසත්‍ය / OFF) වන ආදාන එකක් හෝ කිහිපයක් ගෙන එක් ප්‍රතිදානයක් දෙයි. මේ සටහනෙන් AND, OR, NOT බූලීය කාරක, AND, OR, NOT, NAND, NOR ද්වාර, ඒවායේ සම්මත (ANSI) සංකේත, බූලීය අංකනය (A.B, A+B, A’) සහ ආදාන තුනක් දක්වා සත්‍යතා වගු සාදන හැටි ඉගෙන ගමු.

1. Boolean logic – only two values1. බූලීය තර්කනය – අගයන් දෙකක් පමණි

Boolean logic is named after the English mathematician George Boole (1815–1864). In Boolean logic a statement is either true (1) or false (0) – nothing in between. Computers use this because a circuit can easily be ON (1) or OFF (0).බූලීය තර්කනය නම් කර ඇත්තේ ඉංග්‍රීසි ගණිතඥ George Boole (1815–1864) අනුවයි. බූලීය තර්කනයේදී ප්‍රකාශයක් සත්‍ය (1) හෝ අසත්‍ය (0) පමණි – අතරමැද අගයක් නැත. පරිපථයක් පහසුවෙන් ON (1) හෝ OFF (0) විය හැකි නිසා පරිගණක මෙය භාවිතා කරයි.

Meaningඅර්ථයValue 1අගය 1Value 0අගය 0
Logicතර්කයTrueසත්‍යFalseඅසත්‍ය
Switch / lampස්විචය / බල්බයONON (දැල්වේ)OFFOFF (නිවී ඇත)
Voltageවෝල්ටීයතාවHigh (about 5 V)ඉහළ (5 + පමණ)Low (about 0 V)පහළ (0 + පමණ)
Answer to a questionප්‍රශ්නයකට පිළිතුරYesඔව්Noනැත

A logic gate is an electronic circuit that performs one Boolean operation. Inputs are usually named A, B, C and the output X (or Q / F).තාර්කික ද්වාරයක් යනු එක් බූලීය මෙහෙයුමක් කරන ඉලෙක්ට්‍රොනික පරිපථයකි. ආදාන සාමාන්‍යයෙන් A, B, C ලෙසත් ප්‍රතිදානය X (හෝ Q / F) ලෙසත් නම් කරයි.

2. The three basic Boolean operators2. මූලික බූලීය කාරක තුන

OperatorකාරකයBoolean notationබූලීය අංකනයRead asකියවන්නේOutput is 1 when…ප්‍රතිදානය 1 වන්නේ…
ANDANDX = A.BX = A.BA and BA සහ Ball inputs are 1සියලු ආදාන 1 නම්
ORORX = A+BX = A+BA or BA හෝ Bat least one input is 1අවම වශයෙන් එක් ආදානයක් 1 නම්
NOTNOTX = A’ (or Ā)X = A’ (or Ā)not A / A barNOT A / A barthe input is 0ආදානය 0 නම්
💡 In Boolean notation . means AND and + means OR – they are NOT normal multiplication and addition. 1 + 1 = 1 in Boolean OR (not 2!). The bar over a letter (Ā) and the dash after it (A’) both mean NOT.බූලීය අංකනයේ . යනු AND, + යනු OR – ඒවා සාමාන්‍ය ගුණ කිරීම හා එකතු කිරීම නොවේ. බූලීය OR හි 1 + 1 = 1 (2 නොවේ!). අකුරට උඩින් ඉර (Ā) සහ අකුරට පසු ලකුණ (A’) යන දෙකම NOT අදහස් කරයි.

3. AND gate3. AND ද්වාරය

ABXAND
ANSI symbol of the AND gate: flat back, round front. X = A.BAND ද්වාරයේ ANSI සංකේතය: පැතලි පිටුපස, වටකුරු ඉදිරිපස. X = A.B

The output of an AND gate is 1 only when all inputs are 1. If any input is 0, the output is 0. Think of two switches in series: the lamp lights only when both switches are ON.AND ද්වාරයක ප්‍රතිදානය 1 වන්නේ සියලු ආදාන 1 වූ විට පමණි. ඕනෑම ආදානයක් 0 නම් ප්‍රතිදානය 0 යි. ශ්‍රේණිගතව සවි කළ ස්විච දෙකක් ගැන හිතන්න: ස්විච දෙකම ON වූ විට පමණක් බල්බය දැල්වේ.

AABBX = A.BX = A.B
000000
001100
110000
111111
💡 Example: you can enter the exam hall only if you have your admission card AND your identity card.උදාහරණය: විභාග ශාලාවට ඇතුළු විය හැක්කේ ප්‍රවේශ පත්‍රය සහ හැඳුනුම්පත දෙකම ඇත්නම් පමණි.

4. OR gate4. OR ද්වාරය

ABXOR
ANSI symbol of the OR gate: curved back, pointed front. X = A+BOR ද්වාරයේ ANSI සංකේතය: වක්‍ර පිටුපස, උල් ඉදිරිපස. X = A+B

The output of an OR gate is 1 when at least one input is 1. It is 0 only when all inputs are 0. Think of two switches in parallel: either switch can light the lamp.OR ද්වාරයක ප්‍රතිදානය අවම වශයෙන් එක් ආදානයක් 1 නම් 1 යි. 0 වන්නේ සියලු ආදාන 0 වූ විට පමණි. සමාන්තරව සවි කළ ස්විච දෙකක් ගැන හිතන්න: ඕනෑම ස්විචයකින් බල්බය දැල්විය හැක.

AABBX = A+BX = A+B
000000
001111
110011
111111
💡 Example: a house doorbell rings if the front button OR the back button is pressed.උදාහරණය: ඉදිරිපස බොත්තම හෝ පිටුපස බොත්තම එබූ විට නිවසේ සීනුව නාද වේ.

5. NOT gate (inverter)5. NOT ද්වාරය (inverter)

AXNOT
ANSI symbol of the NOT gate: a triangle with a small circle (bubble). X = A’NOT ද්වාරයේ ANSI සංකේතය: කුඩා රවුමක් (bubble) සහිත ත්‍රිකෝණයක්. X = A’

A NOT gate has only one input. It inverts (reverses) the input: 1 becomes 0 and 0 becomes 1. The small circle (bubble) on a symbol always means NOT.NOT ද්වාරයට ඇත්තේ එක් ආදානයක් පමණි. එය ආදානය ප්‍රතිලෝම කරයි: 1 → 0, 0 → 1. සංකේතයක ඇති කුඩා රවුම (bubble) හැම විටම NOT අදහස් කරයි.

AAX = A’X = A’
0011
1100

6. NAND gate (NOT AND)6. NAND ද්වාරය (NOT AND)

ABXNAND
NAND = AND symbol + bubble. X = (A.B)’NAND = AND සංකේතය + bubble. X = (A.B)’

NAND is an AND gate followed by a NOT gate. Its output is the opposite of AND: it is 0 only when all inputs are 1.NAND යනු AND ද්වාරයකට පසු NOT ද්වාරයකි. එහි ප්‍රතිදානය AND හි විරුද්ධය: සියලු ආදාන 1 වූ විට පමණක් 0 යි.

AABBA.BA.BX = (A.B)’X = (A.B)’
00000011
00110011
11000011
11111100

7. NOR gate (NOT OR)7. NOR ද්වාරය (NOT OR)

ABXNOR
NOR = OR symbol + bubble. X = (A+B)’NOR = OR සංකේතය + bubble. X = (A+B)’

NOR is an OR gate followed by a NOT gate. Its output is the opposite of OR: it is 1 only when all inputs are 0.NOR යනු OR ද්වාරයකට පසු NOT ද්වාරයකි. එහි ප්‍රතිදානය OR හි විරුද්ධය: සියලු ආදාන 0 වූ විට පමණක් 1 යි.

AABBA+BA+BX = (A+B)’X = (A+B)’
00000011
00111100
11001100
11111100
💡 NAND and NOR are called universal gates – any other gate can be built using only NAND gates (or only NOR gates). This is why chip makers like them.NAND සහ NOR සර්වත්‍ර ද්වාර (universal gates) ලෙස හැඳින්වේ – NAND පමණක් (හෝ NOR පමණක්) භාවිතයෙන් වෙනත් ඕනෑම ද්වාරයක් සෑදිය හැක.

8. All five gates together8. ද්වාර පහම එකට

ANDORNOTNANDNOR
Standard ANSI symbols: AND, OR, NOT, NAND, NORසම්මත ANSI සංකේත: AND, OR, NOT, NAND, NOR
AABBAND A.BAND A.BOR A+BOR A+BNAND (A.B)’NAND (A.B)’NOR (A+B)’NOR (A+B)’NOT A A’NOT A A’
00000000111111
00110011110011
11000011110000
11111111000000
1
ANDAND
1 only if ALL inputs are 1සියලු ආදාන 1 නම් පමණක් 1
2
OROR
1 if ANY input is 1ඕනෑම ආදානයක් 1 නම් 1
3
NOTNOT
Reverses the single inputතනි ආදානය ප්‍රතිලෝම කරයි
4
NANDNAND
0 only if ALL inputs are 1සියලු ආදාන 1 නම් පමණක් 0
5
NORNOR
1 only if ALL inputs are 0සියලු ආදාන 0 නම් පමණක් 1

9. Truth tables with three inputs9. ආදාන තුනක් සහිත සත්‍යතා වගු

A truth table lists every possible input combination and the output for each. With n inputs there are 2ⁿ rows: 1 input → 2 rows, 2 inputs → 4 rows, 3 inputs → 8 rows. Write the inputs in binary counting order (000, 001, 010 … 111) so you never miss a row.සත්‍යතා වගුවක හැකි සෑම ආදාන සංයෝජනයක්ම සහ එක් එක් සඳහා ප්‍රතිදානය දැක්වේ. ආදාන n ක් ඇත්නම් පේළි 2ⁿ ක්: ආදාන 1 → පේළි 2, ආදාන 2 → පේළි 4, ආදාන 3 → පේළි 8. කිසිම පේළියක් මඟ නොහැරීමට ආදාන binary ගණන් කිරීමේ පිළිවෙළට (000, 001, 010 … 111) ලියන්න.

💡 Quick fill trick for 3 inputs: column C alternates 0,1,0,1…; column B goes 0,0,1,1…; column A has four 0s then four 1s.ආදාන 3 සඳහා ඉක්මන් ක්‍රමය: C තීරුව 0,1,0,1…; B තීරුව 0,0,1,1…; A තීරුව 0 හතරක් පසුව 1 හතරක්.
AABBCCX = A.B.CX = A.B.C
00000000
00001100
00110000
00111100
11000000
11001100
11110000
11111111
AABBCCX = A+B+CX = A+B+C
00000000
00001111
00110011
00111111
11000011
11001111
11110011
11111111

A 3-input AND gives 1 in only one row (1,1,1). A 3-input OR gives 0 in only one row (0,0,0).ආදාන 3 AND එක 1 දෙන්නේ එක් පේළියක පමණි (1,1,1). ආදාන 3 OR එක 0 දෙන්නේ එක් පේළියක පමණි (0,0,0).

10. Circuits with two or three gates10. ද්වාර දෙකක් හෝ තුනක් සහිත පරිපථ

Gates can be joined: the output of one gate becomes the input of the next. To find the output, work from left to right and write the expression at each gate.ද්වාර එකට සම්බන්ධ කළ හැක: එක් ද්වාරයක ප්‍රතිදානය ඊළඟ ද්වාරයේ ආදානය වේ. ප්‍රතිදානය සෙවීමට වමේ සිට දකුණට ගොස් එක් එක් ද්වාරයේ ප්‍රකාශනය ලියන්න.

A’XAB
Example 1: X = A’.B (NOT then AND)උදාහරණය 1: X = A’.B (NOT පසුව AND)
AABBA’A’X = A’.BX = A’.B
00001100
00111111
11000000
11110000
A.BXABC
Example 2: X = A.B + C (AND then OR)උදාහරණය 2: X = A.B + C (AND පසුව OR)
AABBCCA.BA.BX = A.B+CX = A.B+C
0000000000
0000110011
0011000000
0011110011
1100000000
1100110011
1111001111
1111111111
A+BC’XABC
Example 3: X = (A+B).C’ (three gates)උදාහරණය 3: X = (A+B).C’ (ද්වාර තුනක්)
AABBCCA+BA+BC’C’X = (A+B).C’X = (A+B).C’
000000001100
000011000000
001100111111
001111110000
110000111111
110011110000
111100111111
111111110000
💡 Add a column for every middle (intermediate) output such as A.B or C’. It makes the last column easy and earns working marks.A.B හෝ C’ වැනි සෑම මැද (අතරමැදි) ප්‍රතිදානයක් සඳහාම තීරුවක් එක් කරන්න. අවසාන තීරුව පහසු වන අතර ක්‍රියාවලියට ලකුණු ද ලැබේ.

Brackets matter: (A.B)’ (NAND – NOT of the whole AND) is different from A’.B’ (NOT A AND NOT B). Check one row: A=1, B=0 gives (A.B)’ = 1 but A’.B’ = 0.වරහන් වැදගත්: (A.B)’ (NAND – සම්පූර්ණ AND හි NOT) සහ A’.B’ (NOT A සහ NOT B) වෙනස්. A=1, B=0 පේළිය බලන්න: (A.B)’ = 1 නමුත් A’.B’ = 0.

NEW 20262026 නව Extra – beyond the O/L syllabus: the XOR (exclusive OR) gate gives 1 when the inputs are different (A=0,B=1 or A=1,B=0). You do not need it for the O/L exam.අමතර – O/L විෂය නිර්දේශයෙන් පිටත: XOR (exclusive OR) ද්වාරය ආදාන වෙනස් වූ විට (A=0,B=1 හෝ A=1,B=0) 1 දෙයි. O/L විභාගයට මෙය අවශ්‍ය නැත.

Key Wordsප්‍රධාන පද

Boolean logicබූලීය තර්කනය
Logic with only two values: true (1) and false (0).සත්‍ය (1) සහ අසත්‍ය (0) යන අගයන් දෙක පමණක් ඇති තර්කනය.
Logic gateතාර්කික ද්වාරය
An electronic circuit that performs one Boolean operation on its inputs.ආදාන මත එක් බූලීය මෙහෙයුමක් කරන ඉලෙක්ට්‍රොනික පරිපථය.
AND gateAND ද්වාරය
Output is 1 only when all inputs are 1 (X = A.B).සියලු ආදාන 1 වූ විට පමණක් ප්‍රතිදානය 1 (X = A.B).
OR gateOR ද්වාරය
Output is 1 when at least one input is 1 (X = A+B).අවම වශයෙන් එක් ආදානයක් 1 නම් ප්‍රතිදානය 1 (X = A+B).
NOT gateNOT ද්වාරය
One input; the output is the opposite of the input (X = A’).එක් ආදානයක්; ප්‍රතිදානය ආදානයේ විරුද්ධය (X = A’).
NAND gateNAND ද්වාරය
AND followed by NOT; output is 0 only when all inputs are 1.AND පසුව NOT; සියලු ආදාන 1 වූ විට පමණක් ප්‍රතිදානය 0.
NOR gateNOR ද්වාරය
OR followed by NOT; output is 1 only when all inputs are 0.OR පසුව NOT; සියලු ආදාන 0 වූ විට පමණක් ප්‍රතිදානය 1.
Truth tableසත්‍යතා වගුව
A table showing the output for every possible combination of inputs.හැකි සෑම ආදාන සංයෝජනයකටම ප්‍රතිදානය පෙන්වන වගුව.
Boolean expressionබූලීය ප්‍රකාශනය
A formula using A, B, C with . (AND), + (OR) and ‘ (NOT), e.g. X = A.B + C.A, B, C සමග . (AND), + (OR), ‘ (NOT) යොදා ලියූ සූත්‍රය, උදා: X = A.B + C.
InverterInverter (ප්‍රතිලෝමකය)
Another name for the NOT gate.NOT ද්වාරයේ තවත් නමක්.
BubbleBubble (රවුම)
The small circle on a gate symbol that means NOT (inversion).NOT (ප්‍රතිලෝම) අදහස් කරන, ද්වාර සංකේතයේ කුඩා රවුම.
Universal gateසර්වත්‍ර ද්වාරය
NAND or NOR – any other gate can be made using only that gate.NAND හෝ NOR – එම ද්වාරය පමණක් යොදා වෙනත් ඕනෑම ද්වාරයක් සෑදිය හැක.

Sample Q&Aආදර්ශ ප්‍රශ්න සහ පිළිතුරු

1What is a logic gate?තාර්කික ද්වාරයක් යනු කුමක්ද?

Answerපිළිතුර: An electronic circuit that takes one or more binary inputs (1 or 0) and gives one output according to a Boolean operation.බූලීය මෙහෙයුමකට අනුව binary ආදාන (1 හෝ 0) එකක් හෝ කිහිපයක් ගෙන එක් ප්‍රතිදානයක් දෙන ඉලෙක්ට්‍රොනික පරිපථයකි.

2Write the Boolean expressions for AND, OR and NOT.AND, OR, NOT සඳහා බූලීය ප්‍රකාශන ලියන්න.

Answerපිළිතුර: AND: X = A.B; OR: X = A+B; NOT: X = A’ (or Ā).AND: X = A.B; OR: X = A+B; NOT: X = A’ (හෝ Ā).

3How many rows does a truth table with three inputs have?ආදාන තුනක් ඇති සත්‍යතා වගුවක පේළි කීයද?

Answerපිළිතුර: 2³ = 8 rows (000 to 111).2³ = පේළි 8 (000 සිට 111).

4What is the difference between an AND gate and a NAND gate?AND සහ NAND ද්වාර අතර වෙනස කුමක්ද?

Answerපිළිතුර: NAND gives the opposite output of AND: AND is 1 only when all inputs are 1; NAND is 0 only when all inputs are 1. The NAND symbol has a bubble.NAND, AND හි විරුද්ධ ප්‍රතිදානය දෙයි: AND 1 වන්නේ සියලු ආදාන 1 නම් පමණි; NAND 0 වන්නේ සියලු ආදාන 1 නම් පමණි. NAND සංකේතයට bubble එකක් ඇත.

5For which input combination does a NOR gate give 1?NOR ද්වාරයක් 1 දෙන්නේ කුමන ආදාන සංයෝජනයටද?

Answerපිළිතුර: Only when all inputs are 0 (A = 0, B = 0).සියලු ආදාන 0 වූ විට පමණි (A = 0, B = 0).

6Find X = A.B + C when A = 0, B = 1, C = 1.A = 0, B = 1, C = 1 වන විට X = A.B + C සොයන්න.

Answerපිළිතුර: A.B = 0.1 = 0; X = 0 + 1 = 1.A.B = 0.1 = 0; X = 0 + 1 = 1.

MCQබහුවරණ ප්‍රශ්න

Choose the correct answer for each question.සෑම ප්‍රශ්නයකටම නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න.

Scoreලකුණු: 0 / 15

1Boolean logic uses how many values?බූලීය තර්කනය අගයන් කීයක් භාවිතා කරයිද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

Only true (1) and false (0).සත්‍ය (1) සහ අසත්‍ය (0) පමණි.

2In the Sri Lankan O/L notation, A.B means:ශ්‍රී ලංකා O/L අංකනයේ A.B යනු:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

The dot means AND.තිත (.) යනු AND.

3Which expression represents a NOT gate?NOT ද්වාරයක් නිරූපණය කරන ප්‍රකාශනය?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

A’ (or Ā) is NOT A.A’ (හෝ Ā) යනු NOT A.

4An AND gate has inputs A = 1 and B = 0. The output is:AND ද්වාරයක A = 1, B = 0. ප්‍රතිදානය:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

AND needs all inputs 1.AND ට සියලු ආදාන 1 විය යුතුය.

5An OR gate has inputs A = 0 and B = 1. The output is:OR ද්වාරයක A = 0, B = 1. ප්‍රතිදානය:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

One input is 1, so OR gives 1.එක් ආදානයක් 1 නිසා OR 1 දෙයි.

6Which gate gives output 0 ONLY when all inputs are 1?සියලු ආදාන 1 වූ විට පමණක් 0 දෙන ද්වාරය?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

NAND = NOT AND.NAND = NOT AND.

7Which gate gives output 1 ONLY when all inputs are 0?සියලු ආදාන 0 වූ විට පමණක් 1 දෙන ද්වාරය?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

NOR = NOT OR.NOR = NOT OR.

8A gate symbol is a triangle with a small circle at the tip. It is:කෙළවරේ කුඩා රවුමක් ඇති ත්‍රිකෝණ සංකේතය:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

Triangle + bubble = NOT (inverter).ත්‍රිකෝණය + bubble = NOT.

9The small circle (bubble) on a gate symbol means:ද්වාර සංකේතයක කුඩා රවුම (bubble) යනු:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

A bubble inverts the output.Bubble මගින් ප්‍රතිදානය ප්‍රතිලෝම කරයි.

10How many rows are in the truth table of a 3-input gate?ආදාන 3ක ද්වාරයක සත්‍යතා වගුවේ පේළි කීයද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

2³ = 8.2³ = 8.

11In the truth table of a 3-input AND gate, how many rows give output 1?ආදාන 3 AND ද්වාරයේ සත්‍යතා වගුවේ ප්‍රතිදානය 1 වන පේළි කීයද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

Only 1,1,1 gives 1.1,1,1 පමණක් 1 දෙයි.

12What is the output of X = (A+B)’ when A = 0 and B = 0?A = 0, B = 0 වන විට X = (A+B)’ හි ප්‍රතිදානය?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

A+B = 0, NOT 0 = 1.A+B = 0, NOT 0 = 1.

13For X = A.B + C, which input gives X = 0?X = A.B + C සඳහා X = 0 දෙන ආදානය?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

A.B = 0 and C = 0 → X = 0.A.B = 0, C = 0 → X = 0.

14In X = (A+B).C’, what is X when A = 1, B = 0, C = 1?X = (A+B).C’ හි A = 1, B = 0, C = 1 වන විට X?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

C’ = 0, so the AND output is 0.C’ = 0 නිසා AND ප්‍රතිදානය 0.

15Which statement about Boolean OR is correct?බූලීය OR ගැන නිවැරදි ප්‍රකාශය?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

OR gives 1 if any input is 1.ඕනෑම ආදානයක් 1 නම් OR 1 දෙයි.

MCQ answer keyMCQ පිළිතුරු

  1. A – Only true (1) and false (0).සත්‍ය (1) සහ අසත්‍ය (0) පමණි.
  2. C – The dot means AND.තිත (.) යනු AND.
  3. C – A’ (or Ā) is NOT A.A’ (හෝ Ā) යනු NOT A.
  4. A – AND needs all inputs 1.AND ට සියලු ආදාන 1 විය යුතුය.
  5. B – One input is 1, so OR gives 1.එක් ආදානයක් 1 නිසා OR 1 දෙයි.
  6. D – NAND = NOT AND.NAND = NOT AND.
  7. C – NOR = NOT OR.NOR = NOT OR.
  8. B – Triangle + bubble = NOT (inverter).ත්‍රිකෝණය + bubble = NOT.
  9. A – A bubble inverts the output.Bubble මගින් ප්‍රතිදානය ප්‍රතිලෝම කරයි.
  10. C – 2³ = 8.2³ = 8.
  11. D – Only 1,1,1 gives 1.1,1,1 පමණක් 1 දෙයි.
  12. A – A+B = 0, NOT 0 = 1.A+B = 0, NOT 0 = 1.
  13. B – A.B = 0 and C = 0 → X = 0.A.B = 0, C = 0 → X = 0.
  14. D – C’ = 0, so the AND output is 0.C’ = 0 නිසා AND ප්‍රතිදානය 0.
  15. B – OR gives 1 if any input is 1.ඕනෑම ආදානයක් 1 නම් OR 1 දෙයි.

Structured Questionsව්‍යුහගත ප්‍රශ්න

1(i) Draw the ANSI symbols of the AND, OR and NOT gates. (3 marks)
(ii) Write the Boolean expression for each. (3 marks)(i) AND, OR, NOT ද්වාරවල ANSI සංකේත අඳින්න. (ලකුණු 3)
(ii) එක් එක් සඳහා බූලීය ප්‍රකාශනය ලියන්න. (ලකුණු 3) (6 marksලකුණු 6)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(i) AND – flat back, round front; OR – curved back, pointed front; NOT – triangle with a bubble (see symbols below).
(ii) AND X = A.B; OR X = A+B; NOT X = A’.(i) AND – පැතලි පිටුපස, වටකුරු ඉදිරිපස; OR – වක්‍ර පිටුපස, උල් ඉදිරිපස; NOT – bubble සහිත ත්‍රිකෝණය (පහත සංකේත බලන්න).
(ii) AND X = A.B; OR X = A+B; NOT X = A’.
ANDORNOTNANDNOR
Model answer: gate symbolsආදර්ශ පිළිතුර: ද්වාර සංකේත

2Copy and complete the truth table for a 2-input NAND gate and a 2-input NOR gate. (4 marks)ආදාන 2 NAND සහ ආදාන 2 NOR ද්වාර සඳහා සත්‍යතා වගුව සම්පූර්ණ කරන්න. (ලකුණු 4) (4 marksලකුණු 4)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
1 mark for each correct column pair. NAND: 1,1,1,0; NOR: 1,0,0,0.නිවැරදි සෑම තීරු යුගලකටම ලකුණු 1. NAND: 1,1,1,0; NOR: 1,0,0,0.
AABBNAND (A.B)’NAND (A.B)’NOR (A+B)’NOR (A+B)’
00001111
00111100
11001100
11110000

3Draw the truth table of a 3-input OR gate (X = A+B+C). (4 marks)ආදාන 3 OR ද්වාරයේ (X = A+B+C) සත්‍යතා වගුව අඳින්න. (ලකුණු 4) (4 marksලකුණු 4)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
8 rows (1 mark), correct input order (1 mark), output 0 only in row 000 (2 marks).පේළි 8 (ලකුණු 1), නිවැරදි ආදාන පිළිවෙළ (ලකුණු 1), 000 පේළියේ පමණක් 0 (ලකුණු 2).
AABBCCX = A+B+CX = A+B+C
00000000
00001111
00110011
00111111
11000011
11001111
11110011
11111111

4For the circuit X = A.B + C: (i) draw the logic circuit (2 marks) (ii) complete the truth table (4 marks).X = A.B + C පරිපථය සඳහා: (i) තාර්කික පරිපථය අඳින්න (ලකුණු 2) (ii) සත්‍යතා වගුව සම්පූර්ණ කරන්න (ලකුණු 4). (6 marksලකුණු 6)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(i) AND gate for A and B, its output and C go into an OR gate. (ii) X = 1 in 5 of the 8 rows.(i) A සහ B සඳහා AND ද්වාරය, එහි ප්‍රතිදානය සහ C, OR ද්වාරයකට. (ii) පේළි 8න් 5 ක X = 1.
A.BXABC
Model circuitආදර්ශ පරිපථය
AABBCCA.BA.BX = A.B+CX = A.B+C
0000000000
0000110011
0011000000
0011110011
1100000000
1100110011
1111001111
1111111111

5(i) Explain why NAND is called a universal gate. (2 marks)
(ii) Show that a NAND gate followed by a NOT gate works like an AND gate. (3 marks)(i) NAND සර්වත්‍ර ද්වාරයක් ලෙස හඳුන්වන්නේ ඇයි? (ලකුණු 2)
(ii) NAND ද්වාරයකට පසු NOT ද්වාරයක් AND ද්වාරයක් ලෙස ක්‍රියා කරන බව පෙන්වන්න. (ලකුණු 3) (5 marksලකුණු 5)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(i) Any other gate (AND, OR, NOT…) can be built using only NAND gates. (ii) ((A.B)’)’ = A.B – the outputs are 0,0,0,1, the same as AND.(i) NAND පමණක් භාවිතයෙන් වෙනත් ඕනෑම ද්වාරයක් (AND, OR, NOT…) සෑදිය හැක. (ii) ((A.B)’)’ = A.B – ප්‍රතිදාන 0,0,0,1, AND ට සමානයි.
(A.B)’XAB
NAND + NOT = ANDNAND + NOT = AND
AABB(A.B)’(A.B)’XX
00001100
00111100
11001100
11110011

6Find the output X of X = (A+B).C’ for (i) A=0, B=0, C=0 (ii) A=1, B=1, C=0 (iii) A=0, B=1, C=1. Show working. (3 marks)X = (A+B).C’ හි ප්‍රතිදානය X සොයන්න: (i) A=0, B=0, C=0 (ii) A=1, B=1, C=0 (iii) A=0, B=1, C=1. ක්‍රියාවලිය පෙන්වන්න. (ලකුණු 3) (3 marksලකුණු 3)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(i) (0+0).1 = 0.1 = 0 (ii) (1+1).1 = 1.1 = 1 (iii) (0+1).0 = 1.0 = 0(i) (0+0).1 = 0.1 = 0 (ii) (1+1).1 = 1.1 = 1 (iii) (0+1).0 = 1.0 = 0

🎮 Game🎮 ක්‍රීඩා

Pick a game. Each one uses words from this lesson.ක්‍රීඩාවක් තෝරන්න. හැම එකක්ම මේ පාඩමේ වචන පාවිච්චි කරනවා.

Summary & Downloadsසාරාංශය සහ බාගත කිරීම්

Key pointsප්‍රධාන කරුණු

  • Boolean logic has only two values: 1 (true/ON) and 0 (false/OFF).බූලීය තර්කනයට ඇත්තේ අගයන් දෙකයි: 1 (සත්‍ය/ON) සහ 0 (අසත්‍ය/OFF).
  • Notation: A.B = AND, A+B = OR, A’ or Ā = NOT.අංකනය: A.B = AND, A+B = OR, A’ හෝ Ā = NOT.
  • AND → 1 only if all inputs are 1; OR → 1 if any input is 1.AND → සියලු ආදාන 1 නම් පමණක් 1; OR → ඕනෑම ආදානයක් 1 නම් 1.
  • NOT has one input and reverses it.NOT ට එක් ආදානයක්; එය ප්‍රතිලෝම කරයි.
  • NAND = NOT AND; NOR = NOT OR. A bubble on a symbol means NOT.NAND = NOT AND; NOR = NOT OR. සංකේතයේ bubble එක NOT යි.
  • n inputs → 2ⁿ truth-table rows (3 inputs → 8 rows), written in binary order.ආදාන n → සත්‍යතා වගු පේළි 2ⁿ (ආදාන 3 → පේළි 8), binary පිළිවෙළට.
  • For circuits, work left to right and add a column for each middle output.පරිපථ සඳහා වමේ සිට දකුණට ගොස් සෑම මැද ප්‍රතිදානයකටම තීරුවක් එක් කරන්න.
  • NAND and NOR are universal gates.NAND සහ NOR සර්වත්‍ර ද්වාර වේ.

Downloadsබාගත කිරීම්

📄 Open English note (PDF)English සටහන විවෘත කරන්න (PDF)📄 Open Sinhala note (PDF)සිංහල සටහන විවෘත කරන්න (PDF)

Full Lesson 4 PDFසම්පූර්ණ පාඩම 4 PDF: English · සිංහල

Next noteඊළඟ සටහන 4.2 →

© 2026 schoolict.net (Ruwan Mangala Suraweera). All rights reserved.සියලු හිමිකම් ඇවිරිණි.
Text Book Lesson Note Download L.Question Q.Browser ALL MCq Lesson MCq Syllabus Sinhala LMS Simulator 1 Simulator 2 Simulator 3