Computer Networks: LAN, MAN, WAN and Devices – Grade 10 ICT Notes 2.5

© 2026 schoolict.net (Ruwan Mangala Suraweera)

2.5 Computer Networks: LAN, MAN, WAN and Devicesපරිගණක ජාල: LAN, MAN, WAN සහ උපාංග

G.C.E. O/L Grade 10 ICT · Lesson 2G.C.E. O/L ICT · 10 ශ්‍රේණිය · පාඩම 2

Prints all tabs in the language you are reading. Use “Save as PDF” in the print window to keep a copy.ඔබ කියවන භාෂාවෙන් සියලු tabs මුද්‍රණය වේ. පිටපතක් තියාගන්න print window එකේ “Save as PDF” තෝරන්න.
🎬Video coming soon in this language. Switch language to watch the other video.මේ භාෂාවෙන් වීඩියෝව ඉක්මනින් එනවා. අනෙක් වීඩියෝව බලන්න භාෂාව මාරු කරන්න.

In this videoමේ වීඩියෝවේ

  • Network = connected devices sharing data and resources.ජාලය = දත්ත සහ සම්පත් බෙදාගන්නා සම්බන්ධිත උපාංග.
  • Guided: twisted pair, coaxial, fibre. Unguided: Wi-Fi, Bluetooth, 4G/5G.Guided: twisted pair, coaxial, fibre. Unguided: Wi-Fi, Bluetooth, 4G/5G.
  • Devices: NIC, modem, hub, switch, router.උපාංග: NIC, modem, hub, switch, router.
  • PAN, LAN, MAN, WAN (Internet).PAN, LAN, MAN, WAN (Internet).
  • Stay safe: phishing, ransomware, strong passwords.ආරක්ෂාව: phishing, ransomware, ශක්තිමත් මුරපද.
LANWANRouterSwitchFibreWi-Fi 6Phishing

Notesසටහන්

A computer network is two or more computers or devices connected to share data and resources. Your school lab, your home Wi-Fi and the Internet are all networks. In this note you will learn why we use networks, the cables and wireless media, network devices (NIC, modem, hub, switch, router), types of networks (PAN, LAN, MAN, WAN) and staying safe online.පරිගණක ජාලයක් කියන්නේ දත්ත සහ සම්පත් බෙදා ගැනීමට සම්බන්ධ කළ පරිගණක හෝ උපාංග දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක්. ඔබේ පාසල් පරිගණක විද්‍යාගාරය, නිවසේ Wi-Fi සහ Internet සියල්ලම ජාල. මේ සටහනෙන් ජාල භාවිතා කරන්නේ ඇයි, කේබල් සහ wireless මාධ්‍ය, ජාල උපාංග (NIC, modem, hub, switch, router), ජාල වර්ග (PAN, LAN, MAN, WAN) සහ online ආරක්ෂිතව සිටීම ඉගෙන ගමු.

1. Why do we use networks?1. ජාල භාවිතා කරන්නේ ඇයි?

  • Data communication – send messages, emails and files (WhatsApp, Gmail).දත්ත සන්නිවේදනය – පණිවිඩ, emails සහ ගොනු යැවීම (WhatsApp, Gmail).
  • Resource sharing – share one printer, one Internet connection or files in a school lab.සම්පත් බෙදා ගැනීම – පාසල් විද්‍යාගාරයක එක් printer එකක්, එක් Internet සම්බන්ධතාවක් හෝ ගොනු බෙදා ගැනීම.
  • Collaboration – work together online with Google Docs, Zoom, Microsoft Teams or Google Meet.සහයෝගිතාව – Google Docs, Zoom, Microsoft Teams හෝ Google Meet සමඟ online එකට වැඩ කිරීම.
  • Central storage and backup – keep files on a server or in the cloud.මධ්‍යගත ගබඩාව සහ backup – ගොනු server එකක හෝ cloud එකේ තබා ගැනීම.

2. Transmission media2. සම්ප්‍රේෂණ මාධ්‍ය

Data travels through a medium. Guided (wired) media use cables. Unguided (wireless) media send signals through the air.දත්ත ගමන් කරන්නේ මාධ්‍යයක් හරහා. Guided (wired) මාධ්‍ය කේබල් භාවිතා කරනවා. Unguided (wireless) මාධ්‍ය වාතය හරහා සංඥා යවනවා.

Mediumමාධ්‍යයTypeවර්ගයFeatures / useලක්ෂණ / භාවිතය
Twisted pair (UTP, Cat6)Twisted pair (UTP, Cat6)GuidedGuidedCheap, easy; LAN cables in labs and offices with RJ45 plugsලාභයි, පහසුයි; RJ45 plugs සහිත විද්‍යාගාර සහ කාර්යාල LAN කේබල්
Coaxial cableCoaxial cableGuidedGuidedThick copper core with shield; cable TV, CCTVShield සහිත ඝන තඹ හරය; cable TV, CCTV
Fibre opticFibre opticGuidedGuidedLight through glass; fastest, long distance, no electrical noise; fibre broadbandවීදුරු හරහා ආලෝකය; වේගවත්ම, දිගු දුර, විදුලි බාධා නැත; fibre broadband
Wi-Fi (radio)Wi-Fi (රේඩියෝ)UnguidedUnguidedHome and school wireless LAN; Wi-Fi 6 is faster and handles many devicesනිවසේ සහ පාසලේ wireless LAN; Wi-Fi 6 වේගවත්, උපාංග ගොඩක් හසුරුවයි
BluetoothBluetoothUnguidedUnguidedShort range (about 10 m); earbuds, smart watch, file sharingකෙටි පරාසය (මීටර 10 ක් පමණ); earbuds, smart watch, ගොනු බෙදා ගැනීම
Mobile 4G / 5GMobile 4G / 5GUnguidedUnguidedMobile data from towers; 5G is very fast with low delayකුළුණුවලින් mobile data; 5G ඉතා වේගවත්, ප්‍රමාදය අඩුයි
Microwave / satelliteMicrowave / චන්ද්‍රිකාUnguidedUnguidedLong-distance links, TV broadcast, satellite Internetදිගු දුර සබැඳි, TV විකාශනය, චන්ද්‍රිකා Internet

3. Network devices3. ජාල උපාංග

1
NIC (Network Interface Card)NIC (ජාල අතුරුමුහුණත් කාඩ්පත)
Lets a computer join a network. Internal NIC is built into the motherboard; external NIC plugs into USB (e.g. USB Wi-Fi adapter).පරිගණකයකට ජාලයකට එක්වීමට ඉඩ දෙයි. Internal NIC motherboard එකේ ඇත; external NIC USB එකට සවි වේ (උදා: USB Wi-Fi adapter).
2
ModemModem
Changes digital computer signals to signals for the phone line/fibre/mobile network and back (modulate–demodulate).පරිගණකයේ digital සංඥා දුරකථන මාර්ගය/fibre/mobile ජාලය සඳහා සංඥා බවට සහ ආපසු හරවයි (modulate–demodulate).
3
HubHub
Connects computers in a LAN but sends data to all ports. Simple, old, slower.LAN එකක පරිගණක සම්බන්ධ කරයි නමුත් දත්ත සියලු ports වලට යවයි. සරල, පරණ, සෙමින්.
4
SwitchSwitch
Connects computers in a LAN and sends data only to the correct computer. Faster and safer than a hub.LAN එකක පරිගණක සම්බන්ධ කර දත්ත නිවැරදි පරිගණකයට පමණක් යවයි. Hub එකට වඩා වේගවත්, ආරක්ෂිතයි.
5
RouterRouter
Connects different networks (e.g. home LAN to the Internet) and finds the best path for data. Home routers often include Wi-Fi and a modem.වෙනස් ජාල සම්බන්ධ කරයි (උදා: නිවසේ LAN එක Internet එකට) සහ දත්ත සඳහා හොඳම මාර්ගය සොයයි. නිවසේ routers වල බොහෝ විට Wi-Fi සහ modem ද ඇත.

A Network Operating System (NOS) manages users, security, files and printers on a network server – for example Windows Server or Linux server.ජාල මෙහෙයුම් පද්ධතියක් (NOS) ජාල server එකක පරිශීලකයින්, ආරක්ෂාව, ගොනු සහ printers කළමනාකරණය කරයි – උදා: Windows Server හෝ Linux server.

4. Types of networks by area4. ප්‍රදේශය අනුව ජාල වර්ග

Typeවර්ගයAreaප්‍රදේශයExampleඋදාහරණය
PAN – Personal Area NetworkPAN – පුද්ගලික ප්‍රදේශ ජාලයA few metres around one personඑක් පුද්ගලයෙකු වටා මීටර කිහිපයක්Phone + Bluetooth earbuds + smart watchPhone + Bluetooth earbuds + smart watch
LAN – Local Area NetworkLAN – ස්ථානීය ප්‍රදේශ ජාලයOne building or campusඑක් ගොඩනැගිල්ලක් හෝ භූමියක්School computer lab, home Wi-Fiපාසල් පරිගණක විද්‍යාගාරය, නිවසේ Wi-Fi
MAN – Metropolitan Area NetworkMAN – නාගරික ප්‍රදේශ ජාලයA cityනගරයක්Network linking bank branches or university campuses across Colomboකොළඹ පුරා බැංකු ශාඛා හෝ විශ්වවිද්‍යාල භූමි සම්බන්ධ කරන ජාලය
WAN – Wide Area NetworkWAN – පුළුල් ප්‍රදේශ ජාලයCountry or worldරට හෝ ලෝකයThe Internet; a bank network across Sri LankaInternet; ශ්‍රී ලංකාව පුරා බැංකු ජාලය
SwitchStarBusRing
Common LAN layouts (topologies): star (all computers to a switch – most common today), bus (one shared cable) and ring.සාමාන්‍ය LAN සැකැස්ම (topologies): star (සියලු පරිගණක switch එකකට – අද වඩාත් සුලබ), bus (එක් පොදු කේබලයක්) සහ ring.

5. Advantages and disadvantages of networks5. ජාලවල වාසි සහ අවාසි

AdvantagesවාසිDisadvantagesඅවාසි
Share printers, files and Internet – saves moneyPrinters, ගොනු සහ Internet බෙදා ගැනීම – මුදල් ඉතිරි වේViruses and malware can spread quicklyViruses සහ malware ඉක්මනින් පැතිරිය හැක
Fast communication (email, chat, video calls)වේගවත් සන්නිවේදනය (email, chat, video calls)Hacking and data theft riskHacking සහ දත්ත සොරකම් අවදානම
Central backup and security controlමධ්‍යගත backup සහ ආරක්ෂණ පාලනයCost of cables, devices and skilled staffකේබල්, උපාංග සහ පුහුණු කාර්ය මණ්ඩල වියදම
Online learning and collaborationOnline ඉගෙනුම සහ සහයෝගිතාවIf the server or router fails, many users are affectedServer හෝ router එක අක්‍රිය වුවහොත් බොහෝ පරිශීලකයින්ට බලපායි
NEW 20262026 නව Sri Lanka 2026: fibre broadband (FTTH) reaches many homes, 4G covers most of the island and 5G trials are running in cities. Wi-Fi 6 routers are common. Students use Zoom, Teams and Google Meet for classes and Google Drive / OneDrive for shared work.ශ්‍රී ලංකාව 2026: fibre broadband (FTTH) නිවෙස් ගොඩකට ළඟා වෙලා, 4G දිවයිනෙන් වැඩි කොටසක් ආවරණය කරනවා, නගරවල 5G අත්හදා බැලීම් සිදුවෙනවා. Wi-Fi 6 routers සුලබයි. සිසුන් පන්ති සඳහා Zoom, Teams සහ Google Meet ද, එකට වැඩ සඳහා Google Drive / OneDrive ද භාවිතා කරනවා.

6. Stay safe on networks6. ජාලවල ආරක්ෂිතව සිටින්න

  • Phishing – fake messages or websites that trick you into giving passwords or bank details. Check the link; never share OTPs.Phishing – මුරපද හෝ බැංකු තොරතුරු ලබා ගැනීමට රවටන ව්‍යාජ පණිවිඩ හෝ websites. Link එක පරීක්ෂා කරන්න; OTP කිසිවිටෙක බෙදා නොගන්න.
  • Ransomware – malware that locks your files and asks for money. Keep backups and update software.Ransomware – ඔබේ ගොනු අගුළු දමා මුදල් ඉල්ලන malware. Backups තබා ගන්න, software යාවත්කාලීන කරන්න.
  • Use strong Wi-Fi passwords (WPA3/WPA2), a firewall and two-step verification.ශක්තිමත් Wi-Fi මුරපද (WPA3/WPA2), firewall සහ two-step verification භාවිතා කරන්න.

Key Wordsප්‍රධාන පද

Computer networkපරිගණක ජාලය
Two or more connected devices that share data and resources.දත්ත සහ සම්පත් බෙදා ගන්නා සම්බන්ධිත උපාංග දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක්.
Resource sharingසම්පත් බෙදා ගැනීම
Using one printer, file or Internet connection from many computers.පරිගණක ගොඩකින් එක් printer, ගොනුවක් හෝ Internet සම්බන්ධතාවක් භාවිතය.
NICNIC
Network Interface Card – hardware that connects a computer to a network.ජාල අතුරුමුහුණත් කාඩ්පත – පරිගණකයක් ජාලයකට සම්බන්ධ කරන දෘඩාංගය.
Guided mediaGuided මාධ්‍ය
Wired media such as twisted pair, coaxial and fibre optic cable.Twisted pair, coaxial සහ fibre optic වැනි wired මාධ්‍ය.
Unguided mediaUnguided මාධ්‍ය
Wireless media such as Wi-Fi, Bluetooth, 4G/5G and satellite.Wi-Fi, Bluetooth, 4G/5G සහ චන්ද්‍රිකා වැනි wireless මාධ්‍ය.
Fibre opticFibre optic
Cable that carries data as light; fastest and long distance.දත්ත ආලෝකය ලෙස ගෙන යන කේබලය; වේගවත්ම සහ දිගු දුර.
ModemModem
Converts digital signals to line signals and back.Digital සංඥා මාර්ග සංඥා බවට සහ ආපසු හරවයි.
SwitchSwitch
Connects LAN devices and sends data only to the right one.LAN උපාංග සම්බන්ධ කර දත්ත නිවැරදි එකට පමණක් යවයි.
RouterRouter
Connects different networks and chooses the best path.වෙනස් ජාල සම්බන්ධ කර හොඳම මාර්ගය තෝරයි.
LANLAN
Local Area Network in one building, e.g. a school lab.එක් ගොඩනැගිල්ලක ස්ථානීය ප්‍රදේශ ජාලය, උදා: පාසල් විද්‍යාගාරය.
WANWAN
Wide Area Network covering a country or the world, e.g. the Internet.රටක් හෝ ලෝකය ආවරණය කරන පුළුල් ප්‍රදේශ ජාලය, උදා: Internet.
PhishingPhishing
A trick using fake messages to steal passwords or bank details.මුරපද හෝ බැංකු තොරතුරු සොරකම් කිරීමට ව්‍යාජ පණිවිඩ භාවිතා කරන උපක්‍රමය.

Sample Q&Aආදර්ශ ප්‍රශ්න සහ පිළිතුරු

1What is a computer network?පරිගණක ජාලයක් යනු කුමක්ද?

Answerපිළිතුර: Two or more computers or devices connected to share data and resources.දත්ත සහ සම්පත් බෙදා ගැනීමට සම්බන්ධ කළ පරිගණක හෝ උපාංග දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක්.

2Give two purposes of a network.ජාලයක අරමුණු දෙකක් දෙන්න.

Answerපිළිතුර: Data communication and resource sharing (also collaboration, central backup).දත්ත සන්නිවේදනය සහ සම්පත් බෙදා ගැනීම (සහයෝගිතාව, මධ්‍යගත backup ද).

3What is the difference between a hub and a switch?Hub සහ switch අතර වෙනස කුමක්ද?

Answerපිළිතුර: A hub sends data to all computers; a switch sends data only to the correct computer.Hub එක දත්ත සියලු පරිගණකවලට යවයි; switch එක නිවැරදි පරිගණකයට පමණක් යවයි.

4Name two guided and two unguided media.Guided මාධ්‍ය දෙකක් සහ unguided මාධ්‍ය දෙකක් නම් කරන්න.

Answerපිළිතුර: Guided: twisted pair, fibre optic (coaxial). Unguided: Wi-Fi, Bluetooth (4G/5G, satellite).Guided: twisted pair, fibre optic (coaxial). Unguided: Wi-Fi, Bluetooth (4G/5G, චන්ද්‍රිකා).

5Give an example of a PAN, LAN and WAN.PAN, LAN සහ WAN සඳහා උදාහරණයක් දෙන්න.

Answerපිළිතුර: PAN – phone with Bluetooth earbuds; LAN – school computer lab; WAN – the Internet.PAN – Bluetooth earbuds සහිත phone; LAN – පාසල් පරිගණක විද්‍යාගාරය; WAN – Internet.

6What is phishing and how can you avoid it?Phishing යනු කුමක්ද, එය වළක්වා ගන්නේ කෙසේද?

Answerපිළිතුර: Fake messages/websites that steal passwords. Check links, never share OTPs or passwords, use two-step verification.මුරපද සොරකම් කරන ව්‍යාජ පණිවිඩ/websites. Links පරීක්ෂා කරන්න, OTP හෝ මුරපද බෙදා නොගන්න, two-step verification භාවිතා කරන්න.

MCQබහුවරණ ප්‍රශ්න

Choose the correct answer for each question.සෑම ප්‍රශ්නයකටම නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න.

Scoreලකුණු: 0 / 15

1The main purpose of a computer network is to:පරිගණක ජාලයක ප්‍රධාන අරමුණ:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

Networks let devices communicate and share.ජාල උපාංගවලට සන්නිවේදනයට සහ බෙදා ගැනීමට ඉඩ දෙයි.

2Which hardware lets a computer connect to a network?පරිගණකයකට ජාලයකට සම්බන්ධ වීමට ඉඩ දෙන දෘඩාංගය කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

Network Interface Card.ජාල අතුරුමුහුණත් කාඩ්පත.

3Which cable carries data as pulses of light?දත්ත ආලෝක ස්පන්දන ලෙස ගෙන යන කේබලය කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

Fibre uses light through glass.Fibre වීදුරු හරහා ආලෝකය භාවිතා කරයි.

4Which is an unguided (wireless) medium?Unguided (wireless) මාධ්‍යයක් කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

Bluetooth uses radio waves.Bluetooth රේඩියෝ තරංග භාවිතා කරයි.

5Which device sends data ONLY to the correct computer in a LAN?LAN එකක නිවැරදි පරිගණකයට පමණක් දත්ත යවන උපාංගය කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

A switch learns addresses.Switch එක ලිපින ඉගෙන ගනී.

6Which device connects a home network to the Internet and chooses the best path?නිවසේ ජාලය Internet එකට සම්බන්ධ කර හොඳම මාර්ගය තෝරන උපාංගය කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

Routers join different networks.Routers වෙනස් ජාල සම්බන්ධ කරයි.

7A modem is used to:Modem එකක් භාවිතා කරන්නේ:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

Modulator–demodulator.Modulator–demodulator.

8A school computer lab network in one building is a:එක් ගොඩනැගිල්ලක ඇති පාසල් පරිගණක විද්‍යාගාර ජාලය:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

Local Area Network.ස්ථානීය ප්‍රදේශ ජාලය.

9The Internet is the best example of a:Internet යනු හොඳම උදාහරණයයි:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: C

It covers the whole world.එය මුළු ලෝකයම ආවරණය කරයි.

10A phone connected to Bluetooth earbuds and a smart watch forms a:Bluetooth earbuds සහ smart watch එකකට සම්බන්ධ phone එකක් සාදන්නේ:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

Personal Area Network.පුද්ගලික ප්‍රදේශ ජාලය.

11A network linking bank branches across Colombo city is a:කොළඹ නගරය පුරා බැංකු ශාඛා සම්බන්ධ කරන ජාලය:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

Metropolitan Area Network = city.නාගරික ප්‍රදේශ ජාලය = නගරය.

12Which is a disadvantage of computer networks?පරිගණක ජාලවල අවාසියක් කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

Malware spreads over networks.Malware ජාල හරහා පැතිරේ.

13You get an SMS: ‘Your bank account is blocked. Click this link and enter your PIN.’ This is:ඔබට SMS එකක් ලැබේ: ‘ඔබේ බැංකු ගිණුම අවහිරයි. මෙම link එක click කර PIN එක ඇතුළත් කරන්න.’ මෙය:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: A

Fake messages asking for secrets are phishing.රහස් ඉල්ලන ව්‍යාජ පණිවිඩ phishing වේ.

14Malware that locks files and asks for payment is called:ගොනු අගුළු දමා ගෙවීම් ඉල්ලන malware හඳුන්වන්නේ:

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: D

Ransom = payment demand.Ransom = ගෙවීම් ඉල්ලීම.

15Which software manages users, files and security on a network server?ජාල server එකක පරිශීලකයින්, ගොනු සහ ආරක්ෂාව කළමනාකරණය කරන software එක කුමක්ද?

✔ Correct!නිවැරදියි!✘ Not quite.වැරදියි. Correct answerනිවැරදි පිළිතුර: B

A NOS such as Windows Server or Linux.Windows Server හෝ Linux වැනි NOS එකක්.

MCQ answer keyMCQ පිළිතුරු

  1. D – Networks let devices communicate and share.ජාල උපාංගවලට සන්නිවේදනයට සහ බෙදා ගැනීමට ඉඩ දෙයි.
  2. C – Network Interface Card.ජාල අතුරුමුහුණත් කාඩ්පත.
  3. A – Fibre uses light through glass.Fibre වීදුරු හරහා ආලෝකය භාවිතා කරයි.
  4. B – Bluetooth uses radio waves.Bluetooth රේඩියෝ තරංග භාවිතා කරයි.
  5. A – A switch learns addresses.Switch එක ලිපින ඉගෙන ගනී.
  6. C – Routers join different networks.Routers වෙනස් ජාල සම්බන්ධ කරයි.
  7. C – Modulator–demodulator.Modulator–demodulator.
  8. D – Local Area Network.ස්ථානීය ප්‍රදේශ ජාලය.
  9. C – It covers the whole world.එය මුළු ලෝකයම ආවරණය කරයි.
  10. A – Personal Area Network.පුද්ගලික ප්‍රදේශ ජාලය.
  11. B – Metropolitan Area Network = city.නාගරික ප්‍රදේශ ජාලය = නගරය.
  12. B – Malware spreads over networks.Malware ජාල හරහා පැතිරේ.
  13. A – Fake messages asking for secrets are phishing.රහස් ඉල්ලන ව්‍යාජ පණිවිඩ phishing වේ.
  14. D – Ransom = payment demand.Ransom = ගෙවීම් ඉල්ලීම.
  15. B – A NOS such as Windows Server or Linux.Windows Server හෝ Linux වැනි NOS එකක්.

Structured Questionsව්‍යුහගත ප්‍රශ්න

1(i) Define a computer network. (2 marks)
(ii) Give two advantages and two disadvantages of networks. (4 marks)(i) පරිගණක ජාලයක් අර්ථ දක්වන්න. (ලකුණු 2)
(ii) ජාලවල වාසි දෙකක් සහ අවාසි දෙකක් දෙන්න. (ලකුණු 4) (6 marksලකුණු 6)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(i) Two or more computers/devices connected by a medium to share data and resources.
(ii) Advantages: share printers/Internet/files; fast communication; central backup; collaboration. Disadvantages: virus spread; hacking; setup cost; server failure affects all.(i) දත්ත සහ සම්පත් බෙදා ගැනීමට මාධ්‍යයකින් සම්බන්ධ කළ පරිගණක/උපාංග දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක්.
(ii) වාසි: printers/Internet/ගොනු බෙදා ගැනීම; වේගවත් සන්නිවේදනය; මධ්‍යගත backup; සහයෝගිතාව. අවාසි: virus පැතිරීම; hacking; පිහිටුවීමේ වියදම; server අක්‍රිය වීම සියල්ලටම බලපායි.

2Compare twisted pair, coaxial and fibre optic cables under speed and one use each.Twisted pair, coaxial සහ fibre optic කේබල් වේගය සහ එක් භාවිතයක් යටතේ සසඳන්න. (6 marksලකුණු 6)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
Twisted pair – moderate speed; LAN in labs. Coaxial – moderate; cable TV / CCTV. Fibre optic – fastest, long distance; fibre broadband / backbone links.Twisted pair – මධ්‍යම වේගය; විද්‍යාගාර LAN. Coaxial – මධ්‍යම; cable TV / CCTV. Fibre optic – වේගවත්ම, දිගු දුර; fibre broadband / backbone සබැඳි.

3State the function of: (i) NIC (ii) switch (iii) router (iv) modem.කාර්යය සඳහන් කරන්න: (i) NIC (ii) switch (iii) router (iv) modem. (4 marksලකුණු 4)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(i) Connects a computer to a network. (ii) Connects LAN devices, sends data only to the destination. (iii) Connects different networks, chooses best path (home to Internet). (iv) Converts digital ↔ line signals.(i) පරිගණකයක් ජාලයකට සම්බන්ධ කරයි. (ii) LAN උපාංග සම්බන්ධ කර ගමනාන්තයට පමණක් දත්ත යවයි. (iii) වෙනස් ජාල සම්බන්ධ කර හොඳම මාර්ගය තෝරයි (නිවස සිට Internet). (iv) Digital ↔ මාර්ග සංඥා හරවයි.

4Classify these as PAN, LAN, MAN or WAN: (a) school lab (b) Internet (c) smart watch with phone (d) university campuses linked across Kandy city.PAN, LAN, MAN හෝ WAN ලෙස වර්ග කරන්න: (a) පාසල් විද්‍යාගාරය (b) Internet (c) phone සමඟ smart watch (d) මහනුවර නගරය පුරා සම්බන්ධ විශ්වවිද්‍යාල භූමි. (4 marksලකුණු 4)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
(a) LAN (b) WAN (c) PAN (d) MAN.(a) LAN (b) WAN (c) PAN (d) MAN.

5Explain two ways a student can stay safe from phishing and ransomware. (4 marks)සිසුවෙකුට phishing සහ ransomware වලින් ආරක්ෂා විය හැකි ක්‍රම දෙකක් පැහැදිලි කරන්න. (ලකුණු 4) (4 marksලකුණු 4)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
Check links/sender before clicking and never share passwords or OTPs; use two-step verification; keep regular backups (cloud/external); update OS and antivirus; don’t open unknown attachments.Click කිරීමට පෙර links/යවන්නා පරීක්ෂා කර මුරපද හෝ OTP බෙදා නොගැනීම; two-step verification; නිතිපතා backups (cloud/external); OS සහ antivirus යාවත්කාලීන කිරීම; නොදන්නා attachments විවෘත නොකිරීම.

6Give two ways new technologies (Wi-Fi 6, 5G, fibre, cloud) help students in Sri Lanka. (3 marks)නව තාක්ෂණයන් (Wi-Fi 6, 5G, fibre, cloud) ශ්‍රී ලංකාවේ සිසුන්ට උපකාර වන ක්‍රම දෙකක් දෙන්න. (ලකුණු 3) (3 marksලකුණු 3)

Show model answerආදර්ශ පිළිතුර පෙන්වන්න
Faster, stable Internet for Zoom/Teams/Meet online classes; many devices in a home/lab work together (Wi-Fi 6); share and edit projects in Google Drive/OneDrive; access e-learning (e-thaksalawa) anywhere.Zoom/Teams/Meet online පන්ති සඳහා වේගවත්, ස්ථාවර Internet; නිවසක/විද්‍යාගාරයක උපාංග ගොඩක් එකට වැඩ කිරීම (Wi-Fi 6); Google Drive/OneDrive හි ව්‍යාපෘති බෙදා ගැනීම සහ සංස්කරණය; ඕනෑම තැනක e-learning (e-තක්සලාව).

🎮 Game🎮 ක්‍රීඩා

Pick a game. Each one uses words from this lesson.ක්‍රීඩාවක් තෝරන්න. හැම එකක්ම මේ පාඩමේ වචන පාවිච්චි කරනවා.

Summary & Downloadsසාරාංශය සහ බාගත කිරීම්

Key pointsප්‍රධාන කරුණු

  • A network connects devices to share data and resources.ජාලයක් දත්ත සහ සම්පත් බෙදා ගැනීමට උපාංග සම්බන්ධ කරයි.
  • Guided media: twisted pair, coaxial, fibre optic (fastest).Guided මාධ්‍ය: twisted pair, coaxial, fibre optic (වේගවත්ම).
  • Unguided media: Wi-Fi (Wi-Fi 6), Bluetooth, 4G/5G, microwave, satellite.Unguided මාධ්‍ය: Wi-Fi (Wi-Fi 6), Bluetooth, 4G/5G, microwave, චන්ද්‍රිකා.
  • Devices: NIC (internal/external), modem, hub, switch, router; NOS manages the server.උපාංග: NIC (internal/external), modem, hub, switch, router; NOS server එක කළමනාකරණය කරයි.
  • Hub sends to all; switch sends only to the right computer.Hub සියල්ලටම යවයි; switch නිවැරදි පරිගණකයට පමණක් යවයි.
  • By area: PAN < LAN < MAN < WAN (Internet).ප්‍රදේශය අනුව: PAN < LAN < MAN < WAN (Internet).
  • Advantages: sharing, communication, backup; disadvantages: viruses, hacking, cost.වාසි: බෙදා ගැනීම, සන්නිවේදනය, backup; අවාසි: viruses, hacking, වියදම.
  • Stay safe: spot phishing, back up against ransomware, use strong passwords.ආරක්ෂිතව: phishing හඳුනා ගන්න, ransomware ට එරෙහිව backup, ශක්තිමත් මුරපද.

Downloadsබාගත කිරීම්

📄 Open English note (PDF)English සටහන විවෘත කරන්න (PDF)📄 Open Sinhala note (PDF)සිංහල සටහන විවෘත කරන්න (PDF)

Full Lesson 2 PDFසම්පූර්ණ පාඩම 2 PDF: English · සිංහල

Next: Lesson 2 O/L Exam Practiceඊළඟට: පාඩම 2 O/L විභාග පුහුණුව →

© 2026 schoolict.net (Ruwan Mangala Suraweera). All rights reserved.සියලු හිමිකම් ඇවිරිණි.
Text Book Lesson Note Download Questions ALL MCq Syllabus Sinhala LMS Simulator Tool